De Saoediërs kwamen met een botzaag naar Istanbul

Verdwijning Saoedische journalist

De Saoedische journalist Jamal Khashoggi lijkt vermoord bij een bezoek aan het Saoedische consulaat in Istanbul. Op de dag van zijn bezoek arriveerden Saoediërs met een zaag op het consulaat.

Een demonstrant verkleed als de Saoedische kroonprins Mohammed bin Salman, met bloed aan zijn handen, protesteert tegen de verdwijning van Khashoggi bij de ambassade van Saoedi-Arabië in Washington. Foto Jim Watson/AFP/AP

Ruim een week na de verdwijning van de Saoedische journalist Jamal Khashoggi lijkt het steeds onwaarschijnlijker dat hij nog in leven is. De Turkse politie vermoedt dat Khashoggi tijdens zijn bezoek aan het Saoedische consulaat in Istanbul vorige week is vermoord en dat zijn lichaam in stukken is gezaagd. Hard bewijs ontbreekt vooralsnog. Maar er zijn wel tal van aanwijzingen voor.

Khashoggi was een vooraanstaand criticus van het Saoedische regime. Na het aantreden van de nieuwe koning Salman en zijn machtige zoon Mohammed bin Salman werd Khashoggi’s commentaar steeds minder geaccepteerd. In september 2017 vluchtte hij naar de Verenigde Staten.

De Turkse politie verdenkt vijftien Saoedische agenten, die naar Turkije vlogen op de dag dat Khashoggi het consulaat bezocht, van betrokkenheid. De Turkse krant Sabah, die nauwe banden onderhoudt met de regering, publiceerde hun namen en foto’s. De politie heeft volgens The New York Times hun identiteit vastgesteld evenals hun functies binnen de Saoedische overheid en veiligheidsdiensten. Een van hen is een autopsie-expert.

Volgens The New York Times is president Erdogan zaterdag al op de hoogte gebracht van de conclusies van het politieonderzoek. Hij zou vervolgens diverse anonieme functionarissen hebben geïnstrueerd de conclusies te delen met de Turkse en internationale pers. Op basis daarvan valt grotendeels te reconstrueren wat er die dag moet zijn voorgevallen in Istanbul.

Vrijdag 28 september

Jamal Khashoggi bezoekt het Saoedische consulaat in Istanbul om te overleggen over documenten omtrent de scheiding van zijn Saoedische ex-vrouw. Hij heeft die nodig om de week erna in het huwelijk te kunnen treden met zijn nieuwe Turkse verloofde, Hatice Cengiz. De Saoediërs beloven dat een en ander geregeld kan worden wanneer hij op 2 oktober terugkeert. Cengiz maakt zich zorgen over dit tweede bezoek en ook Khashoggi zelf is er niet geheel gerust op. Maar nadat hij enkele Saoedische vrienden om raad heeft gevraagd, concludeert hij dat hij in het ergste geval ondervraagd zal worden op het consulaat.

Dinsdag 2 oktober

03:13 uur

In alle vroegte landt een privévliegtuig van het type Gulfstream IV op vliegveld Atatürk in Istanbul. Het toestel is van een bedrijf waar de Saoedische regering vaker vliegtuigen huurt. Aan boord bevinden zich negen Saoedische agenten, onder wie naar verluidt een autopsie-expert. De Turkse staatszender TRT toont later beelden van hun aankomst, die zijn gemaakt met bewakingscamera’s. Ze rijden vervolgens naar het zakendistrict Levent, waar het Saoedische consulaat is gevestigd. Ze checken in voor een verblijf van drie dagen in een nabij gelegen hotel. Het team is volgens The New York Times, die zich beroept op een anonieme Turkse regeringsfunctionaris, uitgerust met een botzaag.

09:00 uur

Het Saoedische consulaat gaat open. Het Turkse personeel is er niet. Ze hebben te horen gekregen dat ze een dag vrij zijn. Uit beelden van bewakingscamera’s, die zijn uitgezonden door TRT, blijkt dat enkele uren voor Khashoggi’s bezoek diverse auto’s arriveerden bij het consulaat. Daaronder zijn enkele zwarte busjes van het merk Mercedes Vito, die centraal staan in het onderzoek van de Turkse politie.

13:14 uur

Jamal Khashoggi loopt het Saoedische consulaat binnen. TRT heeft ook hiervan videobeelden uitgezonden. Vlak achter Khashoggi is een zwart Mercedes-busje te zien, dat voor het consulaat langs het trottoir staat geparkeerd. Zijn verloofde Cengiz, die is meegekomen, blijft buiten wachten. Khashoggi mag zijn telefoon niet mee naar binnen nemen, zoals gebruikelijk is bij sommige consulaten en ambassades. Hij overhandigt zijn toestel aan Cengiz en zegt dat ze een adviseur van president Erdogan moet bellen als hij niet terugkeert.

15:08 uur

Volgens Sabah verlaten zes auto’s met diplomatieke nummerborden het consulaat. Een ervan is een zwart Mercedes Vito-busje. Uit beelden van beveiligingscamera’s blijkt dat er kisten in het busje worden geladen. Volgens bronnen van Sabah wordt Khashoggi hierin vervoerd, levend of dood. Het konvooi rijdt vervolgens naar de naburige residentie van de consul. Daar wordt het in een garage geparkeerd.

Wat er zich in de tussenliggende periode heeft afgespeeld is duister. Volgens diverse Turkse bronnen is Khashoggi toen vermoord. Zijn lichaam zou zelfs in stukken zijn gezaagd, met hulp van de autopsiespecialist. Kemal Öztürk, een Turkse commentator met nauwe banden met de regering-Erdogan, verklaarde later dat er een video van de moord was gemaakt. Een andere functionaris vertelde The New York Times dat de Turkse inlichtingendienst over een exemplaar hiervan beschikt.

Andere Turkse bronnen zeiden dat alle beelden van de beveiligingscamera’s op het consulaat waren verwijderd.

17:15 uur

Een tweede Gulfstream landt in Istanbul, met zes Saoediërs aan boord. Ook zij gaan naar het consulaat. Waarom is niet duidelijk. Om sporen uit te wissen? Nog diezelfde avond vertrekken zij weer naar Riad, via Kairo.

Enkele uren later

De Saoedische mannen die hadden ingecheckt in het hotel halen hun spullen op en vertrekken naar het vliegveld. Met de Gulfstream IV vliegen ze om 22:46 uur via Dubai terug naar de Saoedische hoofdstad Riad.

Rond middernacht

Het consulaat is al uren dicht. Cegliz, die steeds bezorgder buiten heeft staan wachten, geeft het op. Ze belt met de adviseur van Erdogan. De volgende dag waarschuwt zij ook de politie over de verdwijning van haar aanstaande man.

Lees ook: Werd kritiek op kroonprins hem fataal?

Zaterdag 6 oktober

Turkse regeringsfunctionarissen zeggen dat Khashoggi waarschijnlijk is vermoord.

Dinsdag 9 oktober

Sabah meldt op basis van anonieme functionarissen dat de politie de mogelijkheid openhoudt dat Khashoggi is ontvoerd in plaats van vermoord. In dat scenario zouden de Saoediërs hulp hebben gekregen van een bevriende inlichtingendienst. Het is onduidelijk van welk land.

Woensdag 10 oktober

De Amerikaanse vicepresident Mike Pence biedt aan een team van de FBI naar Turkije te sturen om te helpen bij het onderzoek. President Trump zei woensdagavond de verloofde van Khashoggi op het Witte Huis te willen uitnodigen en de zaak „tot op de bodem” te willen uitzoeken. De Amerikaanse president zei overleg te voeren met de hoogste Saoedische autoriteiten. Trump: „Dit is een ernstige situatie.”

    • Toon Beemsterboer
    • Floris van Straaten