Stefan van Raay: „Het wordt weer een mix van collectie met moderne kunst.”

Foto Matthijs Immink

‘Het Cobra Museum heeft een jonge directeur nodig’

Interview

Het Cobra Museum kampt met teruglopende bezoekersaantallen en een tekort van een half miljoen euro. Interim-directeur Stefan van Raay (63) moet het oplossen. “Nou, het is een uitdaging hè.”

De nieuwe directeur van het Cobra Museum in Amstelveen woonde nog in Mexico toen hij eind april werd gebeld: kom eens praten, we zoeken een directeur. Stefan van Raay (63) werkt in het buitenland sinds 1993, het Cobra Museum opende in 1995: hij kende het museum nauwelijks. De museumwereld wel, hij was senior curator of art in Glasgow, directeur van Pallant House Gallery in Zuid-Engeland, in Mexico-Stad werkte hij voor het Nationaal Museum voor Moderne Kunst.

Twee maanden na het telefoontje, 1 juli, begon Stefan van Raay als ‘algemeen directeur ad interim’ van het Cobra Museum. Hij volgt artistiek directeur Xander Karskens op, die begin 2017 aantrad. Van Raay blijft anderhalf à twee jaar, in die tijd zal zijn opvolger worden gezocht. „Dat was het eerste wat ik zei: ik ben eigenlijk te oud, hier hoort een dertiger te zitten.”

Maar ervaring heeft hij dus wel: met tentoonstellingen maken, met de werving van sponsoren, met het sluitend maken van begrotingen. En dat was wat het bestuur van het museum zocht, nadat dat de afgelopen paar jaar in zwaar weer terecht was gekomen. Het aantal bezoekers was drastisch teruggelopen, van gemiddeld 60 à 65.000 naar 40.000 in 2017. In datzelfde jaar bedroeg het exploitatietekort 500.000 euro (op een omzet van 2 miljoen).

U zei: daar heb ik wel zin in?

„Nou, het is een uitdaging hè. Ik vond het ook wel interessant: kan ik nog een keer toepassen wat ik in de loop van de tijd heb geleerd, werkt dat allemaal nog? Zelf denk ik dat drie dingen belangrijk zijn als je dit soort werk doet: je moet een enthousiast tentoonstellingsmaker zijn, je moet goed kunnen communiceren én je moet geld verdienen leuk vinden. En dat vind ik, ik vind het leuk om een instituut goed te laten draaien. Daar kan ik niks aan doen, ik kom uit een ondernemersfamilie.” Stefan van Raay groeide op in Rotterdam, zijn grootvader van moederskant was supermarktondernemer Bas van der Heijden.

Wat zag u hier waarvan u dacht: dat moet anders?

„Los van de inhoud, want de tentoonstelling die ik aantrof was interessant genoeg: het museum heeft een paar jaar geleden een koerswijziging gemaakt richting de hedendaagse kunst. En dat is mislukt: die meer cerebrale aanpak heeft het gewoon niet gered.”

Want?

„Voor zover ik het kan beoordelen is de belangrijkste verklaring: de enorme groei van het aantal locaties waar hedendaagse kunst wordt getoond. De jonge mensen die ik ken die in hedendaagse kunst zijn geïnteresseerd, gaan daarvoor naar galleries en naar beurzen, niet naar musea. Het is heel algemeen gesteld natuurlijk, maar ik denk dat ik met deze theorie niet helemaal fout zit. Je hebt als museum een bestaand publiek, na die koerswijziging kwam dat minder of bleef helemaal weg. En het nieuwe, jonge publiek kwam niet. Dan heb je een probleem.”

En nu?

„Nu wordt het weer een mix van de vaste collectie met moderne kunst. Ik ga kijken naar het gedachtengoed van de beweging, dus waar die uit voortkomt: oorlog en conflict, de human condition, politiek engagement – zeg maar de twintigste eeuw. Maar eerst krijgen we nog Een ontembare kracht, over het kind als inspiratiebron in de kunst. Die tentoonstelling was al gepland, en daar was ik blij mee, want die staat dicht bij de mensen. Afzeggen zou trouwens ook kapitaalvernietiging zijn geweest.”

Op de site van de gemeente Amstelveen las ik dat het college „het openstellen van het museum voor Amstelveners een belangrijk punt” vindt.

„En terecht. Daar past deze tentoonstelling ook in, want die is gericht op ouders, kinderen en grootouders. Op 11 november, 70 jaar na de oprichting van Cobra, organiseren we hier een verjaardagsfeest met vrije toegang voor iedereen, waaronder een slaapfeestje voor kinderen, ‘camping Cobra’. Dat is ook een manier om te zeggen: jullie zijn allemaal hartstikke welkom, wij zijn onderdeel van deze stad.”

Wat doet u om kosten te besparen?

„De kosten van de tentoonstellingen voor het komend jaar heb ik zo laag mogelijk gehouden. Heel pragmatisch: kan ik onderwerpen vinden die afkomstig zijn van één locatie, met één, niet al te duur transport? Zo krijgen we een expositie van de Hongaars-Mexicaanse fotografe Kati Horna. Het is prachtig werk, maar ik keek ook praktisch: de verzekeringswaarde van foto’s is minder dan van schilderijen, het transport is goedkoper. Ik moet gewoon van dat tekort van een half miljoen af.”

Een ontembare kracht, het kind als inspiratiebron voor Cobra en kunst van nu, 6 okt.-17 febr. 2019. Inl: cobra-museum.nl
    • Gretha Pama