Timmermans wil Juncker opvolgen - maakt hij kans?

Commissievoorzitter Frans Timmermans wil ‘spitskandidaat’ worden van de Europese sociaal-democraten voor de Europese verkiezingen. De Nederlandse vicevoorzitter van de Europese Commissie stelt zich hiermee ook kandidaat voor het Commissievoorzitterschap.

Vicevoorzitter van de Europese Commissie Frans Timmermans (rechts) met Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker, eerder deze maand in het Europees Parlement in Straatsburg. Foto AFP

Frans Timmermans stapt in de race om Jean-Claude Juncker op te volgen als voorzitter van de Europese Commissie. Daarvoor stelt hij zich woensdag kandidaat in zijn thuisstad Heerlen, melden bronnen in Brussel. Om zijn kandidatuur kracht bij te zetten, zal hij ook als lijsttrekker van de PvdA meedoen aan de Europese verkiezingen in mei 2019.

De 57-jarige PvdA’er is sinds 2014 nummer twee van de Europese Commissie onder voorzitter Jean-Claude Juncker. Daarvoor was hij minister van Buitenlandse Zaken in het kabinet-Rutte II.

Het is voor het eerst dat een Nederlander zich aanmeldt als Europees lijsttrekker bij een grote Europese politieke familie. Timmermans wil ‘spitskandidaat’ worden namens de Europese sociaal-democraten en lijkt daar voldoende steun voor te krijgen. De afgelopen maanden lobbyde hij daarvoor bij socialistische zusterpartijen in verschillende EU-landen.

Lees ook dit interview met Frans Timmermans: ‘Het gaat in Europa nu om overleven of slopen’

Meedoen in banencarrousel

Sinds 2014 probeert het parlement via de ‘Spitzenkandidaten’ de aanwijzing van de Commissievoorzitter naar zich toe te trekken. Destijds lukte dat: regeringsleiders moesten accepteren dat de Luxemburger Jean-Claude Juncker voorzitter van de Europese Commissie werd, als ‘spits’ van de grootste partij in het parlement, de christen-democratische EVP.

De regeringsleiders houden de benoemingen liever in eigen hand; dat zal ook volgend jaar tot strijd leiden. Mogelijk houden Timmermans en andere mogelijke spitsen daar al rekening mee. Nu ambitie tonen is straks meedoen in de banencarrousel. Een ‘spits’ kan straks ook uitkomen op andere posten, zoals hoofd van de Europese diplomatie (nu de Italiaanse Federica Mogherini).

Bij de grootste partij, de centrumrechtse Europese Volkspartij (EVP), gaat de keuze tussen een Finse ex-premier, Alex Stubb, en de Duitse Europarlementariër Manfred Weber. De Europese socialisten (PES) van Timmermans zijn nu de tweede partij in het parlement. Eerder meldde GroenLinks-lijsttrekker en Europarlementariër Bas Eickhout zich als kandidaat-‘spits’ voor de Europese Groenen.

Lees ook: De Europese stoelendans is begonnen

Polyglot

Als Timmermans dit najaar voldoende leden van de Europese Socialisten achter zich krijgt, krijgt hij een hoofdrol in de Europese campagnes volgend voorjaar. Hij kan door zijn talenkennis in landen als Italië, Frankrijk en Duitsland meedoen in debatten, ook op televisie. De afgelopen jaren heeft hij in meerdere talen gepubliceerd en gedebatteerd over de toekomst van Europa. Bovendien speelt hij als eerste vicevoorzitter van de Commissie een hoofdrol in politieke conflicten die Europa verdelen, zoals over migratie en over de rechtsstaat in Polen en Hongarije.

De afgelopen weken bleef het lang onduidelijk hoe het speelveld er bij de Europese socialisten bij lag. Tot nu toe heeft Timmermans één tegenkandidaat: de Slowaak Maros Sefcovic, eurocommissaris voor Energie. Sefcovic heeft volgens ingewijden aanzienlijk minder steun. De Oostenrijkse ex-kanselier Christian Kern werkte aan een kandidatuur, maar maakte dit weekend plaats voor Timmermans.

Timmermans lijkt tot nu toe vooral steun te hebben van Zuid- en West-Europese partijen: Duitsland, Oostenrijk, België, Nederland, Spanje, Portugal, Slovenië en Griekenland. De Franse socialisten steunen geen kandidaat, omdat ze intern verdeeld zijn over de koers. De sociaal-democraten in Polen en Hongarije steunen Sefcovic, maar zien Timmermans als bondgenoot tegen hun regeringen.

Brexit

Om Commissievoorzitter te worden, heeft Timmermans op het oog een minder goede uitgangspositie dan Juncker destijds. Zo is hij geen ex-premier zoals de Luxemburger.

Bovendien staan de sociaal-democraten er electoraal niet gunstig voor: in veel lidstaten worden zij bij vrijwel elke verkiezing kleiner. De PES lijdt ook relatief veel onder de Brexit: de Britse Labour-delegatie, nu de grootste aangesloten partij, zal daardoor wegvallen.

Toch kan Timmermans boven komen drijven. Aan de pluskant voor zijn kansen om een toppost binnen te halen staat de steun van de Nederlandse regering. Ook al zit zijn eigen PvdA in de oppositie, toch wordt Timmermans in het kabinet gezien als de kandidaat die Nederland opnieuw een zo hoog mogelijke functie in Europa kan bezorgen. Alleen premier Rutte zou een sterkere Nederlandse kandidaat zijn.

In het Europees Parlement zal Timmermans het juist moeten hebben van een brede coalitie met steun van ook linksere partijen, mogelijk tot aan het Griekse Syriza toe.

Persoonlijk staat hij als gematigde sociaal-democraat dicht bij de Franse president Macron, die probeert een coalitie van ‘progressieven’ op te bouwen met onder meer de liberalen, waaronder VVD en D66. Dat geldt ook voor een deel van de Europese sociaal-democraten, waaronder de Italiaanse PD van Matteo Renzi.

Met name in Zuid-Europa staan veel socialisten en aanverwante partijen, zoals Syriza, voor een linksere koers. Hoe verder Timmermans naar links leunt, hoe breder zijn coalitie wordt – én hoe meer hij het risico loopt Rutte III, dat hij nodig heeft voor een toppost, van zich te vervreemden.

Lees ook: Mogen ‘we’ straks meebeslissen over de opvolging van Juncker?

Correctie (9 oktober 2018): In een eerdere versie van dit stuk werd EU-buitenlandcoördinator Federica Mogherini foutief Frederica genoemd. Dat is hierboven aangepast.

    • Stéphane Alonso
    • René Moerland