Pijnepidemie zonder medicijn

Vanuit Princeton, New Jersey, schrijft over wat haar opvalt. Vandaag: hoe het kan dat sommige ziekenhuizen geen morfine meer in huis hebben.
Illustratie Eliane Gerrits

‘Ga eerst maar eens een paar dagen in een bakje met soda weken”, zegt mijn huisarts, nadat hij mijn pijnlijke vinger heeft onderzocht. Dit is de eerste keer dat hij geen pijnstiller voorschrijft. „We zijn aan banden gelegd”, vertelt hij.

Mijn eerste reactie was: wat goed. Want er wordt hier voor de kleinste klacht naar een medicijn gegrepen. Ik heb een hele rij pillendoosjes in mijn medicijnkastje staan, het grootste deel ongebruikt.

Niemand kan ontgaan zijn dat deze pillenmanie tot ellende heeft geleid. Opiaten en andere zware pijnstillers zijn in Amerika de meest voorgeschreven geneesmiddelen. In het topjaar 2012 werden 255 miljoen recepten uitgeschreven. De zeer verslavende opiaten hebben tot een golf aan zelfdodingen geleid. Afgelopen jaar gingen 72.000 Amerikanen dood aan een drugsoverdosis, waarvan zo’n tweederde aan pijnstillers – meer dan er overleden in de Vietnamoorlog.

De media brengen dagelijks indringende reportages over hele gezinnen, zelfs hele wijken die worstelen met verslaving. De politiek is wakker geschud en eist harde actie. President Trump heeft zelfs de noodtoestand voor de volksgezondheid uitgeroepen.

En, dit is immers Amerika, ook de advocaten ruiken geld. Er is een golf aan processen gaande tegen farmaceutische bedrijven en distributeurs. Vaak met argumenten waarmee eerder de tabaksindustrie werd aangeklaagd. Bedrijven zouden mensen moedwillig verslaafd maken. Lokale overheden, deelstaten en sinds kort ook de federale overheid hopen met juridische veroordelingen een tegemoetkoming te krijgen in de enorme kosten van de verslavingszorg.

Maar er is een groot verschil met tabaksverslaving. Als je stopt met roken, mis je hooguit iets dat je lekker vond. Stop je met pijnmedicatie, dan heb je nog steeds pijn. Achter de opiaten schuilt een andere epidemie die weinig aandacht krijgt: die van chronische pijn. In dit land leven zo’n honderd miljoen pijnpatiënten. Bijna een derde van de Amerikanen leeft met chronische pijn.

Onderzoek naar pijn is een ondergeschoven kind. Pijn is onzichtbaar en subjectief. Wie over pijn ‘klaagt’, wordt vaak gezien als zeurkous. En toch krijgen we er vrijwel allemaal mee te maken. Pijnbestrijding is cruciaal in de gezondheidszorg. Iedereen zou toch onnodig lijden willen voorkomen.

Maar dit is precies wat er nu aan het gebeuren is. Er is een schreeuwend tekort aan pijnstillers aan het ontstaan. Farmaceuten draaien de productie terug en artsen worden gedwongen terughoudend voor te schrijven. Na ontslag uit het ziekenhuis of na behandeling op de eerste hulp krijgen mensen maar voor een paar dagen medicijnen mee. Sommige ziekenhuizen hebben zelfs geen morfine meer in huis. Ook het onderzoek valt stil, want de industrie durft geen nieuwe pijnstillers te ontwikkelen. Intussen heeft de productie van opiaten zich verplaatst naar garages en huiskamers.

Het is een treurig voorbeeld van een keten van onbedoelde effecten. Achter de opiatenepidemie is een nieuwe epidemie ontstaan, nu van pijnlijders zonder medicijnen. Ik schoon mijn medicijnkastje nog maar even niet op.

Reacties naar pdejong@ias.edu.
    • Pia de Jong