Onderzoek naar dubbelrol medewerker asieldienst IND

Ministerie van Justitie Bij de IND lopen twee integriteitsonderzoeken. Het past in een trend: meer overheidsinstanties worden momenteel onderzocht.

Rode draad in de twee integriteitsonderzoeken zijn problemen met de digitale systemen van de IND. Foto Robin Utrecht/ANP

De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) laat onderzoeken of er ten onrechte verblijfsvergunningen zijn toegekend door toedoen van een medewerker die naast zijn reguliere baan voor een klein bemiddelingsbureau werkte.

Aanleiding voor dat onderzoek was een melding over een IND-ambtenaar die tegen betaling mensen hielp tijdens hun asielprocedure. De man deed dat via een privébedrijfje, terwijl hij ook toegang had tot de computersystemen van de dienst.

Dat zegt een bron dicht bij de IND. Het ministerie van Justitie en Veiligheid, waar de IND onder valt, bevestigt het bestaan van het onderzoek, maar wil geen details geven omdat het „individueel integriteitsonderzoek” betreft.

De IND heeft „aan een externe deskundige gevraagd om te onderzoeken of de infrastructuur binnen de IND voldoende is ingericht en toegerust om schendingen van de integriteit te voorkomen en adequaat te reageren op meldingen van een mogelijke schending van die integriteit”, aldus een woordvoerder.

Tegelijkertijd loopt er een tweede integriteitsonderzoek bij de dienst, die is belast met het beoordelen van asielaanvragen. Dat richt zich op de manier waarop de IND is omgegaan met een interne klokkenluider, die klaagde over de slechte bereikbaarheid en de kille bedrijfscultuur binnen de dienst. Dat bevestigt het ministerie van Justitie en Veiligheid na vragen van NRC.

Lees ook: Wachttijden voor besluit asielaanvraag toegenomen

Ongeoorloofde toegang

Rode draad in de twee integriteitsonderzoeken zijn problemen met de digitale systemen van de IND. In het ene geval kon de bijklussende ambtenaar in het systeem dat wordt gebruikt om mensen een verblijfsvergunning toe te kennen. En in de tweede casus leverde het systeem flinke wachttijden en onvrede onder klanten en medewerkers op.

Het tweede onderzoek volgt op een melding van een medewerker uit januari 2017. De IND was volgens de klokkenluider onacceptabel slecht bereikbaar voor mensen die een asielvergunning willen aanvragen of in een procedure zitten. Accountantskantoor EY bevestigde in een onderzoek, ingesteld op verzoek van de IND, de klachten van de melder.

De problemen met de bereikbaarheid waren onder meer het gevolg van slecht management, overhaaste informatisering en een tekort aan mankracht. De teams die contact hadden met aanvragers voelden zich het „afvoerputje” van de IND, aldus het onderzoek over de bedrijfscultuur bij de dienst.

De medewerker die dit aankaartte ondervindt problemen van zijn melding, aldus een betrokkene. Hij is inmiddels formeel klokkenluider, waardoor hij rechtsbescherming geniet.

Voormalig topambtenaar Maarten Ruys, die eerder onder meer onderzoek deed naar misstanden binnen de centrale ondernemingsraad (COR) van de nationale politie, moet nu uitzoeken hoe de IND de melding heeft afgehandeld. Ook moet duidelijk worden hoe de klokkenluider „bejegend” is en hoe de IND voortaan beter kan omgaan met meldingen van klokkenluiders, aldus een woordvoerder. Het onderzoek is ingesteld door secretaris-generaal van het ministerie van Justitie en Veiligheid Siebe Riedstra, de hoogste ambtenaar van het departement.

Het past in een trend

De integriteitsonderzoeken bij de IND passen in een trend. Ook bij veel andere organisaties die onder het justitiedepartement vallen lopen dergelijke onderzoeken. Zo worden dit najaar twee onderzoeken gepresenteerd over hoe ambtenaren en bewindspersonen wetenschappelijk onderzoek van het WODC, het onderzoeksinstituut van Justitie, wilden beïnvloeden.

Dat gebeurt naar aanleiding van meldingen van een interne klokkenluider. Dit voorjaar constateerde een andere onderzoekscommissie al dat Justitie „onzorgvuldig” was omgegaan met diens melding. Daarop stapte de directeur van het WODC op.

Daarnaast wordt bij het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) onderzoek gedaan naar mogelijke misstanden binnen een team dat lichamen onderzoekt op de aanwezigheid van sporen van een moordwapen. Dat onderzoek wordt dinsdag gepresenteerd.

Ook bij het Openbaar Ministerie (OM) lopen diverse integriteitsonderzoeken: naar de werksfeer op het parket in Breda, naar een verzwegen intieme relatie tussen twee hoofdofficieren van justitie, en naar zakelijke deals van het OM met een bedrijf dat eigendom is van een familielid van één van de hoofdofficieren.

Lees ook: OM besluit tot nog een integriteitsonderzoek: in Breda
    • Merijn Rengers
    • Mark Lievisse Adriaanse