Kritiek op de rijken maakte Banksy zelf rijk

Guerrillakunstenaar Met stunts, als het doek dat vrijdag tijdens een veiling in de versnipperaar belandde, verwierf Banksy cultstatus. De ‘koning van de street art’ werd rijk van zijn kritiek.

‘Girl with Balloon’ (2006) kort nadat het vrijdag voor een recordbedrag bij Sotheby’s in Londen was geveild, en nadat kunstenaar de heimelijk ingebouwde versnipperaar in werking had gezet. Videostill uit de video van Banksy’s site.

De machtigen en rijken te kakken zetten – het is het handelsmerk van de anonieme Britse guerrilla-kunstenaar Banksy.

Voor de zoveelste keer in zijn carrière haalde Banksy vrijdagavond met een stunt de wereldpers. Bij een chique avondveiling bij Sotheby’s in Londen werd een op doek gesprayde versie van Girl with balloon (2006) geveild, een van Banksy’s bekendste voorstellingen. Een onbekende koper bood een recordbedrag voor het schilderij: omgerekend 1,18 miljoen euro.

De opwinding over die opbrengst was nog niet weggestorven, toen in de veilingzaal een bliepje klonk. Op dat moment zakte de helft van het schilderij door een versnipperaar die de kunstenaar twaalf jaar eerder in de lijst had ingebouwd. Dat had hij destijds gedaan, maakte Banksy even later in een filmpje bekend, „voor het geval het schilderij ooit geveild zou worden”. Op de video is ook goed de verbijstering in de veilingzaal te zien. Een vrouw kijkt met grote ogen naar het vernielde schilderij, een man grijpt naar zijn hoofd en twee porters halen het vernielde schilderij snel van de muur. „Het lijkt erop dat we zojuist ‘gebanksyd’ zijn”, reageerde Sotheby’s-directeur Alex Branczik later.

Niemand weet wie Banksy precies is – man, vrouw of een collectief kunstenaars. Sinds Banksy in de jaren negentig met zijn muurschilderingen begon, heeft hij al talloze passanten en instellingen ‘gebanksyd’.

Wie herinnert zich bijvoorbeeld niet zijn parodie op Disneyland: het antipretpark Dismaland dat hij drie jaar geleden opende in de Britse badplaats Weston-super-Mare. Of zijn kritische schilderingen uit 2005, op de betonnen muur die de Palestijnse gebieden scheidt van Israël?

Of anders de ‘koekoekswerken’ die hij stiekem in bekende musea onderbracht? Zoals een door ‘Banksymus Maximus’ gemaakte rotstekening van een holenmens met een supermarktkarretje, met daarnaast het bordje: „Vroege mens waagt zich op de buitensteedse jachtvelden”, een cadeautje dat in 2005 een paar dagen onopgemerkt bleef op de prehistorische afdeling van het British Museum in Londen.

Robin Hood

Als kind droomde Banksy ervan een soort Robin Hood te worden, staat op zijn site. Maar in plaats van een vrolijke volksheld die de machtigen en rijken voor de gek houdt, is de ‘koning van de straatkunst’ steeds meer zelf een „goudstuk” geworden in de zakken van die rijken. Met zijn kunst wordt eindeloos gespeculeerd. De zestig prenten die Banksy tussen 2003 en 2007 in oplagen tot 750 exemplaren verkocht voor bedragen tot maximaal 150 pond per stuk brengen nu soms al meer dan een ton op.

Banksy is onwaarschijnlijk populair, vooral bij de jeugdige kunstliefhebbers. Bij het Moco Museum in Amsterdam staan drie jaar na de opening nog altijd rijen met toeristen die op Schiphol met billboardadvertenties zijn geattendeerd op de kleine Banksy-expositie.

Een van de muurschilderingen die Banksy in 2007 aanbracht op de muur betonnen muur die de Palestijnse gebieden scheidt van Israël. Foto Jim Hollander/EPA

Zijn kritiek op de marktmechanismen in de kunst hebben van Banksy zelf een vermogend man gemaakt. De cultstatus die hij met zijn muurschilderingen en stunts verwierf, verzilverde hij met de verkoop van schilderijen en boeken en opdrachten voor organisaties als Greenpeace en MTV. Het Amerikaanse zakenblad Forbes schatte zijn vermogen vijf jaar geleden al op zo’n 17,5 miljoen euro.

Maar die rijkdom heeft Banksy’s geloofwaardigheid geenszins aangetast. Zijn commentaren zijn nog altijd even scherp, geestig en verrassend – op een bewonderenswaardige manier weet hij de kunstwereld al ruim een kwart eeuw te bespelen.

Morons

Banksy leverde eerder kritiek op de hoge prijzen voor zijn eigen werk. „I Can’t Believe You Morons Actually Buy This Shit”, publiceerde hij op 26 april 2007 op zijn eigen site. Een dag eerder had Bonhams in Londen zijn schilderij Space Girl and Bird geveild. Dat doek, dat een verwachte opbrengst had van 10.000 tot 15.000 pond, werd afgehamerd voor 241.000 pond, toen een als krankjorum beschouwd recordbedrag voor een schilderij van een straatkunstenaar.

Een veel kleiner schilderij van Banksy deed vrijdag dus 1,18 miljoen euro. En ondanks dat het een minuut na de veiling voor de helft werd vernietigd, zijn experts ervan overtuigd dat de koper heeft geboft. Joey Syer, medeoprichter van MyArtbroker.com, een site die veel werk van Banksy verhandelt, zegt in The Guardian: „Dit schilderij is nu onderdeel van de kunstgeschiedenis. Door zijn versnipperde staat is deze Banksy nu minstens in waarde verdubbeld.”

En dus heeft Banksy ook zichzelf gebanksyd.

    • Arjen Ribbens