Opinie

Het woud van loketten voor een leven lang leren

Onderwijsblog De plannen voor een leven lang leren zijn ontaard in een doolhof van leningen, vouchers en procedures, vindt Zihni Özdil.

ANP Bart Maat

In Nederland hebben we soms opmerkelijke tradities.

Bijvoorbeeld dat we de rugzak van onze kinderen aan de vlaggenstok hangen wanneer ze klaar zijn met de middelbare school. Alsof ze dan stoppen met leren.

Gelukkig begrijpen mensen dat leren na school doorgaat. Dat je kennis en vaardigheden moeten mee-ontwikkelen met de trend van de arbeidsmarkt, is voor velen vanzelfsprekend.

Er woedt echter een politieke strijd over de vraag of dat proces een collectieve verantwoordelijkheid is die eerlijk wordt uitgeoefend. De plannen van Rutte III om “een doorbraak te realiseren op het gebied van Leven Lang Ontwikkelen” geven reden tot zorg.

In een brief van de regering over die doorbraak lezen we op bijna elke pagina dat die aanpak betekent dat ‘het individu meer eigen regie’ moet worden gegeven om ‘eigen keuzes maken’ te maken.

Die “eigen regie” vereist niet alleen een “eigen leer- en ontwikkelingsbudget” maar ook niets minder dan een “cultuuromslag” omdat “bij mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt nog vaak het vermogen ontbreekt om eigen regie te voeren.”

Dat klinkt misschien mooi, maar de realiteit is dat goede intenties en mooie slogans vaak guur beleid verbloemen. Denk bijvoorbeeld aan de “participatiesamenleving” die “de eigen kracht” van mensen zou stimuleren. Of de decentralisaties die voor meer “lokaal maatwerk” zouden zorgen. In de praktijk mondden ze uit in verkapte bezuinigingen, versnippering en afbraak van sociale structuren.

Daarom luistert de uitvoering van ‘een leven lang ontwikkelen’ nauw. Want in beginsel is het goed om levenslange ontwikkeling te stimuleren. Wat GroenLinks betreft is het tegengaan van laaggeletterdheid daar ook onderdeel van. Net als vouchers en individuele leerbudgetten, ook -of misschien wel juist - voor bijstandsgerechtigden en werkzoekenden. Maar zorgen we dat al die zaken een collectieve verantwoordelijkheid blijven? Of gooien we de kosten en de verantwoordelijk over de schutting bij de individuele mens?

Foucault

De befaamde filosoof Michel Foucault voorspelde dat het neoliberalisme werknemers steeds meer reduceert tot ondernemers van het zelf. In gewone mensentaal: het is jouw eigen verantwoordelijkheid om op tijd in te schatten waar de arbeidsmarkt naartoe gaat, vervolgens jezelf om te scholen en de juiste vaardigheden te krijgen. En dat mag je ook zelf betalen. Als het je lukt, heel mooi! Als het je niet lukt, eigen schuld dikke bult.

Dus wat doen we als samenleving als het iemand toch niet lukt om veranderingen op de arbeidsmarkt tijdig te voorzien? Of wat als blijkt dat die arbeidsmarkt toch heel anders wordt, bijvoorbeeld door een economische crisis?

In de kabinetsplannen ontbreekt die sociale dimensie. Met een wirwar aan vouchers, leningen, leerwerkloketten, EVC-procedures en competenties dreigt Rutte III zo nóg een onoverzichtelijk woud op te zetten die zal verzanden in een Leven lang Onzeker.

Andere boeg

Misschien is het tijd om het over een andere boeg te gooien. Want eigenlijk gaat dit vraagstuk om sociale rechten. Om mensen de kans te geven zich een leven lang te ontwikkelen, moeten we zorgen voor sociale structuren en een publieke functie van onze wijken. Denk aan buurthuizen waar de 2,5 miljoen laaggeletterden cursussen kunnen volgen. Denk aan de openbare bibliotheek om de hoek waar je als tiener in een probleemwijk met kleine flatjes terecht kunt om rustig je huiswerk te maken.

Volgens de ambities van het kabinet moeten mensen “eigen regie nemen” om zich persoonlijk te blijven ontplooien. Alleen moet dat nooit een excuus zijn om niet collectief te werken aan de infrastructuur die daarbij nodig is. Willen we het echte Leven Lang Ontwikkelen mogelijk maken, dan moeten we de sociale verzorgingsstaat opnieuw tot leven wekken.

Zihni Özdil is lid van de Groenlinksfractie in de Tweede Kamer

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.