Grote overwinning voor ultrarechtse presidentskandidaat Bolsonaro

De extreemrechtse ex-militair Jair Bolsonaro heeft met een veel ruimere marge dan verwacht de eerste ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen gewonnen.

De ultrarechtse presidentskandidaat Jair Bolsonaro begroet zijn aanhang na het uitbrengen van zijn stem bij de eerste ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen op 7 oktober 2018. Foto: EPA/ANTONIO LACERDA

De extreemrechtse presidentskandidaat Jair Bolsonaro (PSL) heeft met een verpletterende winst van ruim 46 procent van stemmen de eerste ronde van de Braziliaanse verkiezingen gewonnen. Een grotere winst dan voorspeld was, maar toch lukte het Bolsonaro net niet om meer dan 50 procent van de stemmen binnen te halen waardoor er een tweede, definitieve ronde nodig is op 28 oktober.

Daarin neemt Bolsonaro het op tegen de linkse kandidaat Fernando Haddad van de Arbeiderspartij (PT) en vervanger van oud-president Luiz ‘Lula’ da Silva die vastzit wegens corruptie. Haddad sleepte 28 procent van de stemmen binnen. Na de uitslag opende Bolsonaro direct de aanval op de Arbeiderspartij door ze te vergelijken met totalitaire regimes in Cuba en Venezuela. ,,We willen jullie soort mensen niet meer, geen Braziliaan wil communisten in de regering. Brazilië mag geen tweede Venezuela worden”, aldus Bolsonaro. Deze zwaar gepolariseerde en meest cruciale verkiezingen sinds militaire dictatuur (1964-1985) hebben Brazilië, met 210 miljoen inwoners het grootste land van Latijns-Amerika, tot op het bot verdeeld.

Bolsonaro, een oud-legerkapitein die de dictatuur verheerlijkt, wil met een ultrarechtse en militaristische agenda de explosief groeiende criminaliteit aanpakken en schoon schip maken met de immense corruptie die Brazilië in de greep houdt. Nadat vier jaar geleden Operatie Lava Jato (Wasstraat) aan het licht kwam, het grootste corruptieschandaal uit de Braziliaanse geschiedenis, zijn al meer dan 130 politici en ceo’s opgesloten. Bolsonaro is een van de weinigen die niet met corruptie in verband is gebracht.

Zijn racistische, homofobe en seksistische uitlatingen maken hem omstreden, maar zijn aanhang -in totaal hebben ruim 46 miljoen Brazilianen in deze eerste ronde op hem gestemd- nemen die uitlatingen op de koop toe en zien in hem vooral dé sterke man die Brazilië uit de crisis moet halen.

‘Groot gevaar voor de democratie’

Zijn tegenstanders, die grotendeels dus op Haddad stemden - een voormalig minister van Onderwijs en de oud-burgemeester van São Paulo - zien in Bolsonaro een groot gevaar voor de nog prille democratie in Brazilië, die nu verder onder druk komt te staan. Na de uitslag zei Bolsonaro dat hij zeker weet dat het hem lukt ook de tweede ronde te winnen. Die kans lijkt groot, Bolsonaro’s positie is gunstig, hij heeft nog maar een klein percentage nodig om te winnen, maar de run-off is pas over 3 weken en daarin kan nog veel gebeuren.

Haddad zal er alles aan doen om met andere linkse en centrum-democratische partijen een blok te vormen en proberen Bolsonaro alsnog uit te schakelen. Maar de antipathie tegen links en met name de Arbeiderspartij (PT) is groot, de partij van oud-president Lula da Silva wordt door veel Brazilianen verantwoordelijk gehouden voor de omvangrijke corruptie en de ingestorte economie.

De linkse kandidaat Fernando Haddad behaalde 28 procent van de stemmen in de eerste ronde van de Braziliaanse presidentsverkiezingen op zondag 7 oktober 2018. Foto: EPA/MARCELO CHELLO

Na een periode van grote bloei tijdens de eerste twee regeerperiodes van Lula (2003-2011), waarbij Brazilië uitgroeide tot een van een snelst groeiende BRIC-economieën, wordt het land nu geteisterd door de zwaarste economische crisis sinds dertig jaar en zijn zo’n 14 miljoen Brazilianen werkloos geraakt. Bolsonaro zal bovendien de komende weken pas echt volop campagne gaan voeren: begin september was hij slachtoffer van een aanslag toen hij op campagne in een volle menigte door een tegenstander met een mes werd gestoken. Hij moest tot vorige week in het ziekenhuis herstellen.

Veel hangt ook af van de toon die beide kandidaten de komende weken zullen aanslaan om kiezers naar zich toe te trekken. Volgens de Braziliaanse politicoloog Fernando Bizzarro, als Latijns-Amerika deskundige verbonden aan de Harvard University, is het voor Haddad een stuk makkelijker om zijn toon aan te passen richting de andere centrum-democratische kiezers, dan dat Bolsonaro zijn toon kan matigen en een stap terug richting het ‘midden’ kan doen.

,,Bolsonaro is zo extreem en heeft zijn toon en antipathie tegen homoseksuelen, vrouwen en zwarte Brazilianen en zijn voorliefde voor het militarisme tot vlak voor de verkiezingen volgehouden, dat hij moeilijk nu nog een handreiking kan doen, terwijl Haddad dat wel kan. Bolsonaro zal waarschijnlijk verder blijven wroeten in de anti-PT sentimenten en daarmee proberen verder te scoren”, verwacht de analist.

Wat de plannen zijn voor de economie van de beide kandidaten zal nu ook verder op tafel moeten komen. Bolsonaro, die al heeft aangegeven niets van economie af te weten, heeft daarvoor de Braziliaanse topeconoom en lieveling van de markt Paulo Guedes van de beroemde Chicago School of Economics aangetrokken als toekomstige minister van Financiën. Haddad belooft de kiezers de terugkeer naar de goede tijden van regeerperiode van Lula toen de Braziliaanse economie groeide tot maar liefst 7,5 procent.

Ruk naar rechts

De Brazilianen kozen zondag niet alleen een nieuwe president maar ook gouverneurs voor de deelstaten en congresleden van zowel het Huis van Afgevaardigden als de Senaat. Opvallend was ook hierbij de ruk naar rechts. De verrechtsing speelt in de hele Latijns-Amerikaanse regio, in landen als Chili, Colombia, Peru en Argentinië kwamen de afgelopen jaren rechtse regeringen aan de macht na een lange periode waarin links floreerde.

,,Mocht Bolsonaro president worden van Brazilië dan heeft het grootste land van de regio straks de meest ultrarechtse president en dat kan grote impact hebben op de onderlinge verhoudingen denk aan socialistische landen als Cuba, Venezuela, Bolivia en Nicaragua”, zegt Bizzarro. Na de uitslag gingen zowel voor- als tegenstanders van de beide kandidaten de straat op.

Rondom het huis van Bolsonaro vierden aanhangers feest met vlaggen en werd gedanst en gezongen. ,,Eindelijk wordt ons land weer groot, hij is een mythe, een held!” gilden zijn aanhangers.

En het is dubbel feest voor de familie, want zoon Eduardo Bolsonaro is met 1,6 miljoen stemmen gekozen als congreslid voor de deelstaat São Paolo. Dat is het grootste aantal stemmen voor een congreslid ooit in de Braziliaanse geschiedenis.

Voor de tegenstanders was het een zwarte dag. ,,Hoewel ik blij ben dat er nog een tweede ronde komt en we niet helemaal verloren zijn. Maar het idee dat bijna 50 miljoen Brazilianen er fascistische denkbeelden op nahouden en terugverlangen naar de dictatuur vind ik doodeng”, zegt Mariana Pimentel-Rosario, een aanhangster van Haddad.

Dit bericht is aangevuld met een citaat van Bolsonaro.

    • Nina Jurna