Burgemeester met aanplaksnor dringt makkelijker door tot kern van zaak

In Burgemeester Undercover (SBS6) gaan burgemeesters undercover in hun eigen gemeente om lokale problemen te onderzoeken.

Presentator Dennis van der Geest in Haarlem. Foto SBS6

Eén keer ging het fout. De zorgvuldig vermomde en geschminkte burgemeester van Gouda stelde zich voor met zijn eigen naam: „Milo Schoenmaker.” Maar zijn gesprekspartner merkte het niet op en dus konden opnames van het nieuwe SBS6-programma Burgemeester undercover gewoon doorgaan.

Dinsdagavond is in de eerste van zes afleveringen te zien hoe de VVD-burgemeester met afgeschoren baard, opplaksnor, pruikje en anders gekleurde contactlenzen als journalist en agent een deel van Gouda ingaat, dat veel te maken heeft met inbraken. „Het was leuk om te doen, maar ook inspannend. Achteraf was ik doodmoe.”

Schoenmaker aarzelde lang, toen producent IDTV hem voor het programma benaderde. „Ik had geen zin om als Malle Eppie door Gouda te gaan. En moet je je als burgemeester wel vermommen? Volgens mij wel. Als het niet te lang duurt en je een thema inhoudelijk kunt laten zien.”

Klankborden met intimi

Aan de deelname van de Weertse burgemeester Jos Heijmans (centraal in aflevering van volgende week met onder meer een rastapruik) ging wat „klankborden met intimi” vooraf. Niet de verborgen camera of het vermommen zorgden voor twijfel, maar het imago van SBS6. „Daar maken ze geen EenVandaag of Buitenhof. Het is allemaal iets luchtiger. Maar hier werd inhoud beloofd en dat hebben ze waargemaakt. Een uur lang wordt de problematiek rond AZC’s en statushouders duidelijk gemaakt plus mijn visie, hart voor de echte vluchtelingen en hard voor degenen die problemen maken. En het was fijn dat mensen zich door de opzet nu eens niet anders gedroegen of uitten, omdat de burgemeester er was. Dat wisten ze namelijk niet.”

Veel media zijn terughoudend met undercoverjournalistiek. In de regel niet, stelt bijvoorbeeld de code van NRC. Uitzonderingen zijn mogelijk als andere methodes niet werken en „een zwaarwegend publiek belang” wordt gediend. SBS6 is minder terughoudend en heeft zelfs een zekere traditie opgebouwd (Undercover in Nederland met Alberto Stegeman en Undercover boss). Maar dient een burgemeester als bestuurder en vertrouwensfiguur niet altijd met open vizier te opereren?

Niels Karsten, universitair docent bestuurskunde aan Tilburg University, wil niet te strikt zijn: „Burgemeester ben je vierentwintig uur per dag, maar dat betekent ook dat het moeilijk is om eens ergens niet als ambtsdrager binnen te komen. Dat maakt je wel erg afhankelijk van wat anderen zien en horen. Ik kan me daarom voorstellen dat je de afweging maakt om mee te doen. Ook al manipuleer je door de opzet van zo’n programma situaties.”

Spannend format

Marcel Boogers, hoogleraar innovatie en regionaal bestuur aan de Universiteit Twente, vindt deelname aan het SBS6-programma vanuit de rechtstatelijke rol van de burgemeester gewaagd. „Eerlijkheid, openheid en transparantie staan daarbij hoog in het vaandel. Maar ik vind het tegelijkertijd wel een spannend format dat nieuwe inzichten kan opleveren. En eigenlijk stelt de burgemeester zich best kwetsbaar op. Bovendien is het niet helemaal nieuw. Uit het verleden zijn ook voorbeelden bekend van koningen die zich verkleedden als boerenknecht om te zien wat er echt speelde in hun rijk.”

Presentator Dennis van der Geest zegt de burgemeesters te hebben aangemoedigd om ook door te vragen naar meningen over hun eigen functioneren en dat van de gemeente. Schoenmaker vond dat de beste lessen: „Het is me onder meer duidelijk geworden dat de gemeente een log imago heeft. Mensen denken dat zaken twee jaar duren, terwijl wij mensen hebben klaar staan om die meteen te regelen. We moeten het ook minder gaan zoeken in grootschalige inspraakavonden voor hele wijken en meer in direct contact met betrokkenen in een buurt. Dan hoor je meer.”

Problemen met de niet-burgemeesters, die ongevraagd zijn gefilmd, deden zich nauwelijks voor. In Weert beende een ondernemer boos weg op een bijeenkomst waar mensen ervan hoorden. Van der Geest: „Alleen mensen die toestemming gaven voor uitzending, zitten duidelijk herkenbaar in het programma. De enkeling die weigerde had later vaak nog wel een goed gesprek met de burgemeester.”

    • Paul van der Steen