‘Tijd voor nieuwe generatie’, aldus Pechtold – maar wie?

Opvolging Een gedoodverfde opvolger voor Pechtold is er niet. D66 kan kiezen tussen jonge Kamerleden en ervaren ministers.

D66 congres waar Alexander Pechtold (D66) bekend maakte af te treden als partijleider en fractievoorzitter van de Tweede Kamer. Foto David van Dam

Hoe nu verder met D66? Alexander Pechtold zegt zelf dat hij al vanaf maart van dit jaar wist dat hij zou vertrekken. En toch: een duidelijke opvolger is er niet en een plan evenmin, zo op het oog. In de partij klinken heel wat namen. De enige hint van Pechtold zelf: „Het is tijd voor een nieuwe generatie.”

Het zou dus zomaar chaos kunnen worden komende dinsdag, wanneer de Tweede Kamerleden van D66 een nieuwe fractievoorzitter kiezen. Die moet uit de fractie zelf komen, zo zijn de regels. Pas bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen komt er een lijsttrekkersverkiezing en kunnen ook kandidaten van buiten zich aanmelden.

Lees ook: Pechtold per direct weg als leider D66

De Kamerleden zelf moeten zich ondertussen afvragen: wil ik mezelf nu al naar voren schuiven, met het risico dat ik er nog niet helemaal toe ben en het misloopt? Of pas later? Over de procedure van komende dinsdag is op zondag bij Kamerleden nog weinig bekend. Het lijkt er nu op dat de kandidaatstelling, de presentatie en de stemming allemaal op één fractievergadering zullen plaatsvinden.

De nieuwe D66-leider zal zich moeten invechten, ook bij de coalitie – de fractievoorzitters van de VVD, het CDA en de ChristenUnie kennen elkaar door en door, vooral door de erg lange kabinetsformatie vorig jaar. Het wordt a hell of a job, zegt een betrokkene.

Toch blijkt dat het eisenlijstje niet iedereen afschrikt. De belangrijkste kandidaten:

Jan Paternotte (34)

D66-Kamerlid Jan Paternotte. Foto Koen van Weel/ANP

„Premier Paternotte, dat klinkt toch fantastisch?” Voor de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar spreekt Paternotte met NAP, een Amsterdamse nieuwssite. Later zegt hij dat hij het bedoelde met een knipoog, maar hij is niet bescheiden over zijn ambitie. Dat is hij ook niet vlak na de afscheidsspeech van Pechtold. Voor de camera van de NOS zegt hij dat hij zichzelf niet uitsluit als nieuwe partijleider.

Paternotte is al op jonge leeftijd politiek betrokken. Op twintigjarige leeftijd is hij voorzitter van de Jonge Democraten (JD), de politieke jongerenorganisatie van D66. Hij krijgt dan internationale aandacht met de TourNEE: tijdens de campagne van Geert Wilders tegen de Europese Grondwet wordt zijn campagnebus gevolgd door die van de JD. Die spreken iedereen die Wilders ook spreekt om ze te voorzien van argumenten. Daarna wordt Paternotte raadslid in Amsterdam. In 2011 wordt hij fractievoorzitter van de Amsterdamse afdeling. Onder zijn leiding verstoot D66 in de hoofdstad de PvdA voor het eerst van de troon.

Paternotte zit sinds maart vorig jaar in de Tweede Kamer voor D66. Hij beheert de portefeuilles Luchtvaart en Integratie. Ook is hij verantwoordelijk voor de partijcampagne voor de Provinciale Statenverkiezingen (maart 2019) en de Europese Parlementsverkiezingen (mei 2019).

Sjoerd Sjoerdsma (37)

D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma. Foto Koen van Weel/ANP

In zijn biografie op de website van de Tweede Kamer staat dat Sjoerdsma hoopt dat de ervaring die hij opdeed in crisisgebieden goed van pas komt in de Kamer. „Als diplomaat werk je voortdurend met het besef dat je je woorden goed moet kiezen en sta je voor moeilijke kwesties.” Sjoerdsma heeft vooral internationale ervaring. Hij werkte als diplomaat voor het ministerie van Buitenlandse Zaken in Ramallah, op de Westelijke Jordaanoever, en op de ambassade in Kabul.

Ook Sjoerdsma liet meteen na het vertrek van Pechtold weten dat hij zichzelf niet uitsluit als nieuwe partijleider. Sinds september 2012 is Sjoerdsma Tweede Kamerlid voor D66. Hij heeft een zware portefeuille, met onder meer buitenlandse zaken, terrorisme en hij voert het woord over MH17. Sjoerdsma was campagneleider tijdens de afgelopen Tweede Kamer- en gemeenteraadsverkiezingen.

Rob Jetten (31)

D66-Kamerlid Rob Jetten. Foto Bart Maat/ANP

Jetten kreeg de afgelopen maanden de taak om, samen met het wetenschappelijk bureau van D66, de kroonjuwelen van de partij op te poetsen. Daarmee kreeg hij de verantwoordelijkheid over een voor de partij heilig onderwerp. Zijn resolutie ‘Democratie van Nu’, met vijftien voorstellen om de democratie te verbeteren, werd afgelopen weekend tijdens het congres in stemming gebracht. Ze werd, hoewel met heel wat moties en amendementen, aangenomen.

Jetten zit pas sinds maart vorig jaar in de Tweede Kamer. Pechtold vond hem zo’n groot talent dat hij hem eigenlijk meteen staatssecretaris van Economische Zaken wilde maken. Dat ging op het laatste moment niet door. Hij voert nu het woord over het thema waar de partij zich op profileert: klimaat en energie. Ook heeft hij onder meer gaswinning, spoor en economische zaken in zijn portefeuille.

Voor zijn Kamerlidmaatschap was Jetten fractievoorzitter van D66 in Nijmegen. Daarbij had hij een managementfunctie bij ProRail. Jetten heeft ook als beleidsmedewerker voor de D66-fractie in de Eerste Kamer gewerkt en hij is voorzitter geweest van de Jonge Democraten.

Jetten staat bekend als een keurig Kamerlid. Hij weegt zijn woorden goed af. Voor dezelfde camera waar Sjoerdsma en Paternotte hun ambitie uitspraken, zei Jetten alleen dat de fractie er dinsdag over gaat praten.

Sigrid Kaag (56)

Minister voor Ontwikkelingssamenwerking Sigrid Kaag. Foto Patrick van Katwijk

Als ze partijleider zou willen worden, is de kans groot dat ze een lijsttrekkersverkiezing zou winnen. Kaag is zeer geliefd binnen de partij. De Abel Herzberg-lezing die ze ruim een week geleden hield, over populisme, de rechtstaat en over het gevaar van zwijgen, versterkt dat gevoel alleen nog maar verder. Het was de boodschap die D66-leden zo ontzettend graag wilden horen. Haar naam viel geregeld bij leden tijdens het afgelopen partijcongres.

Maar de crux zit in het woordje ‘als’. Een fractievoorzitter moet gehaaid zijn, houden van het spel en het debat. Kaag lijkt zich tot nu toe vooral met de inhoud bezig te houden. Ze wordt door vriend en vijand geprezen om haar vakinhoudelijke kennis.

Kaag heeft vooral internationale ervaring. Ze werkte jarenlang als VN-gezant en kreeg internationale bekendheid toen ze in samenwerking met de OPCW de missie leidde om het chemische wapenarsenaal in Syrië te verwijderen en te vernietigen.

Kajsa Ollongren (51)

Minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren. Foto Bart Maat/ANP

Ze was er niet tijdens het historische congres waarop Alexander Pechtold zijn vertrek kenbaar maakte. Ze twitterde dat ze het congres moest missen, omdat ze griep heeft. „Zo balen!” Nadat bekend was geworden dat Pechtold zou stoppen, retweette ze een tweet van het officiele D66-account. Een eigen dankwoord, zoals veel D66-collega’s wel deden, verscheen niet op haar account.

Toen Alexander Pechtold in 2006 de lijsttrekkersverkiezing won, bood hij Ollongren een plek aan op de lijst voor de Tweede Kamerverkiezingen. Daarover zei ze later: „Wat doorslaggevend was, was dat Alexander Pechtold mij heel indringend vroeg.” Ze belandde op nummer 5, de partij kreeg 3 zetels. Ollongren begon haar carrière op het ministerie van Economische Zaken. Later stapte ze over naar Algemene Zaken, waar ze als secretaris-generaal de belangrijkste ambtenaar voor premier Rutte werd. In 2014 werd Ollongren wethouder in Amsterdam.

Lees ook: Zonder Pechtold kan D66 een risico worden voor het kabinet

Afgelopen jaar werd Ollongren vice-premier en minister van Binnenlandse Zaken. In die functie moest ze een voor D66 zeer pijnlijke maatregel uit het regeerakkoord uitvoeren: het afschaffen van het raadgevend referendum. Het ontnam haar tot nu toe de kans om zich te profileren als het grote politieke talent van D66.

Niet iedereen is enthousiast over Ollongren. Sommigen vinden dat ze koel en afstandelijk overkomt. De vraag is of dat kiezers aantrekt.

Dit zijn de outsiders

Kiest de partij toch voor een tussenpaus met ervaring, dan zou vicefractievoorzitter Kees Verhoeven een logische optie zijn. Ook onderwijswoordvoerder Paul van Meenen kent de partij goed. Pia Dijkstra maakte afgelopen jaar indruk binnen de partij met de donorwet. Iemand die zes jaar geleden uit de politiek vertrok, maar zich er weer steeds nadrukkelijker in begint te mengen, is Boris van der Ham. Hij is betrokken bij Opfrissing, een groep D66’ers die de partij scherp wil houden op het thema bestuurlijke vernieuwing.

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie Haagse Zaken: D66, regeren blijft halveren
U kunt zich ook abonneren via iTunes, Stitcher, Spotify of RSS.
    • Lamyae Aharouay