Sfinx tegen wil en dank

Eef Brouwers (1939-2018) Als chef van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) belandde Brouwers midden in drie Oranje-affaires die de openheid van zijn dienst op de proef stelden.

Eef Brouwers in 2004 tijdens een staatsbezoek van koningin Beatrix en kroonprins Willem-Alexander aan Thailand Foto: Robin Utrecht/ANP

Een oud-journalist als hoofd van de Rijksvoorlichtingsdienst (RVD). Het kon niet anders dan dat de verwachtingen in 1995 hooggespannen waren toen Eef Brouwers chef werd van de RVD, die het woord voert over zowel de premier als het Koninklijk Huis. Brouwers, ooit begonnen als verslaggever bij de Nieuwe Provinciale Groninger Courant en nationaal bekend als nieuwslezer bij het NOS-journaal, is op 79-jarige leeftijd overleden, zo werd zaterdag bekendgemaakt.

Zou de oester van de ‘Rijksverzwijgingsdienst’, zoals de RVD door journalisten werd genoemd, met de komst van Brouwers dan toch open gaan? Zou het eeuwige gedraai van de directeur-generaal van de RVD rond ontluikende liefdesgeschiedenissen van prinsessen en prinsen van Oranje tot het verleden behoren?

De twee koninklijke onderscheidingen die Brouwers later kreeg - hij werd onder meer officier in de orde van Oranje Nassau - wekten de indruk dat de oud-journalist was geëindigd in de boezem van de Kroon. Dat beeld is echter te simpel. Waar hij kon, wilde Brouwers journalisten best helpen, zo vertelde Wilma Nanninga in 2003 in deze krant. Als het weekblad Privé, waarvan Nanninga destijds hoofdredacteur was, ergens bij wilde zijn voor een exclusieve Oranje-reportage, dan regelde Brouwers dat.

Producent van mist

De meesterproef voor Brouwers kwam in 1999. Dat jaar vormde, naar achteraf bleek, het startschot voor een aaneenschakeling van gebeurtenissen die de openheid van de RVD testten. Daarin moest de directeur-generaal laveren tussen enerzijds de belangen van het huis van Oranje, als vanouds gebrand op de eigen privacy, en anderzijds een gretige pers.

In de aanloop naar de aankondiging door premier Kok van de „vriendschap” van Willem-Alexander met Maxima Zorreguieta, had de RVD-chef nog de vertrouwde rol gehad als producent van, hoofdzakelijk, mist. Dat werd anders toen Margarita, dochter van prinses Irene, in 2003 bekend maakte zich samen met haar man Edwin de Roy van Zuydewijn gekleineerd te voelen door het Oranje-Huis – koningin Beatrix in het bijzonder.

De natie smulde van een ongekende reeks inside-verhalen uit de koninklijke sfeer. Brouwers greep in en ging met succes in de aanval. Hij organiseerde een persconferentie in zijn werkkamer. Daarvan hadden Margarita en haar echtgenoot beweerd dat er een afluistercamera in de muur was gemonteerd. Brouwers troonde de media mee naar de bewuste schroef in de muur, waarin de mini-camera gemonteerd zou zijn.

Hiermee behaalde Brouwers een PR-overwinning waarvan de zoete smaak snel verflauwde. De Oranjes die wekelijks – destijds bijna dagelijks – met de RVD-chef overleggen, bleken Brouwers niet alles te hebben verteld. Prins Bernhard, de vader van Beatrix, had opdracht gegeven De Roy van Zuydewijn door te lichten, bleek even later. Dat was gebeurd via het Kabinet der Koningin. Onder de neus van de premier dus, die ministeriële verantwoordelijkheid draagt voor het Kabinet. Maar premier Jan Peter Balkenende wist nergens van.

Lees ook: De sprekende sfinx, maar zelf vaak onwetend

En nog was niet alle leed geschied. In 2003 werkte de RVD ook mee aan een reeks verklaringen van prinses Mabel over haar relatie met onderwereld-figuur Klaas Bruinsma. Die verklaringen bleken al snel onderling tegenstrijdig, en zaaiden veel verwarring . Ze brachten premier Balkenende tot zijn beruchte uitroep over de koninklijke misleiding: „Tegen onwaarheid is geen kruid gewassen”.

Eindbalans van de episode was dat Brouwers omschreven werd als ‘sfinx tegen wil en dank’. Hij had de hooggespannen verwachtingen uit 1995 niet kunnen waarmaken, maar was daar zelf niet in alle opzichten debet aan geweest. Voor Brouwers zelf waren zijn ervaringen overigens geen reden om in alle opzichten afscheid te nemen van Oranje. In 2004, tijdens het Europees Kampioenschap voetbal, was hij communicatieadviseur van het Nederlands elftal.

    • Kees Versteegh