NPO-bestuurder Martijn van Dam wil de bubbel van de kijker opblazen

Interview Mensen kijken steeds meer online televisie. Aan NPO-bestuurslid Martijn van Dam (ex-PvdA) de taak om op deze trend in te spelen. „Wij werken niet voor de adverteerders, maar voor het publiek.”

Martijn van Dam, bestuurslid van de NPO. Sander Koning/NPO

De publieke omroep wil „de bubbel opblazen” door de kijkers op de online videodienst NPO Start programma’s aan te bieden die juist buiten hun kijkersprofiel vallen. Wie bijvoorbeeld naar een discussie over donorregistratie kijkt bij Buitenhof– een programma dat als links wordt beschouwd – krijgt daarna een WNL-uitzending aangeraden, waarin een rechts standpunt over donorregistratie wordt verkondigd.

NPO-bestuurder Martijn van Dam, onder meer verantwoordelijk voor de online distributie: „We vroegen ons af: kunnen we de pluriformiteit van de publieke omroep en de publiek waarde van onze programma’s vertalen naar onze data-algoritmes? We willen tegen mensen kunnen zeggen: ‘Je hebt dit gekeken, we willen ook de andere kant van het verhaal laten horen’. Dat is onze maatschappelijke functie: verbinden door zo breed mogelijk te informeren.”

NPO Start volgt hierin een strategie die tegengesteld is aan die van andere video-on-demand-diensten als Netflix. Daar krijg je juist programma’s aangeboden die aansluiten bij wat je eerder keek. Van Dam: „Andermans algoritmes leiden tot filterbubbels: mensen raken gevangen in hun eigen voorkeuren. De publieke omroep heeft een andere functie dan commerciële partijen. De democratie functioneert omdat wij kennis nemen van verschillende opvattingen, en dan zelf een mening vormen. Onze samenleving blijft bij elkaar omdat we een gedeelde cultuur hebben. Dat wordt via media onderhouden.”

Sinds een jaar zit Martijn van Dam (Zoetermeer, 1978) in het tweekoppige bestuur van de NPO. Voordat hij naar Hilversum kwam was hij twaalf jaar PvdA-Kamerlid en twee jaar staatssecretaris van Economische Zaken. Na bestuursvoorzitter Shula Rijxman is hij de machtigste man van Hilversum. Toch hoor en zie je hem nauwelijks. Nu geeft hij voor het eerst een interview over zijn online beleid.

U wordt ‘de onzichtbare man’ van Hilversum genoemd. U zit al een jaar in Hilversum en geeft nu uw eerste interview. Waarom?

„Het leek me verstandig om mij eerst eens onder te dompelen hier. Als media-woordvoerder in de Tweede Kamer kende ik de publieke omroep wel redelijk goed van buiten, maar van binnen is het toch een andere wereld. Ik nam eerst eens de tijd om mijn visie te ontwikkelen.”

Lees ook: NPO’s Startprobleem

Netflix en YouTube hebben de tv-wereld op zijn kop gezet: mensen kijken steeds meer online. Om hierin mee te gaan, heeft de NPO vorig jaar zijn terugkijkdienst Uitzending Gemist omgebouwd tot video-on-demand-dienst NPO Start. Het platform trekt 3 miljoen kijkers per maand. De aparte abonneedienst NPO Start Plus „ligt op koers”, zegt Van Dam. Maar cijfers over kosten en abonnees wil hij niet geven. Op basis van het meerjarenplan zou de dienst nu zo’n 100.000 abonnees moeten hebben. Ter vergelijking: RTL-concurrent Videoland heeft 400.000 abonnees, Netflix heeft in Nederland 2,3 miljoen abonnees (bron: Telecompaper).

Waar staat NPO Start in die markt?

„De Nederlandse mediawereld is in korte tijd veranderd van een markt met nationale spelers naar een die gedomineerd wordt door internationale spelers. Netflix in het bijzonder. En die bepalen wat een kijker nu gewend is om te zien. Onze gebruikers verwachten dat onze diensten net zo goed zijn. Voor ons de grote vraag: hoe kunnen we aan die verwachtingen voldoen?

„Onze budgetten zijn een fractie van het Netflix-budget. Terwijl ons platform ingewikkelder is, omdat we veel meer programma’s hebben – meer dan honderdduizend. En Netflix heeft alleen series en films, wij hebben veel meer verschillende soorten. Het meeste daarvan is actueel, en dus na drie dagen verouderd. Een groot deel van onze technologie is verder ontwikkeld voor lineaire televisie. Vroeger bouwden we iets en dan was het af voor een aantal jaren. Een app moet wekelijks geupdate worden, problemen worden gaandeweg opgelost. Dat is een andere manier van ontwikkelen.”

Kunt u aan uitleggen aan de belastingbetaler (die per gezin 75 euro per jaar betaalt aan de NPO) waarom hij bij u niet dezelfde beeldkwaliteit krijgt als bij Netflix? Het beeld op NPO Plus is nog steeds niet goed. Hoe kan dat nou?

„De beeldkwaliteit is wel goed, zeker op je mobiel of tablet, maar het is inderdaad geen HD. Dat brengt veel extra kosten met zich mee; het loopt in de miljoenen. We hebben maar beperkte middelen dus we kunnen die stap nu nog niet zetten.”

Breed beschikbaar zijn betekent dat je ook op andere platforms te zien bent, zoals YouTube. Maar dat hield de NPO steeds tegen, tot verdriet van de losse omroepen. Gaat u dat beleid versoepelen?

„Dat is al aan de hand. Naast Zondag met Lubach kun je nu ook korte webseries van NPO3 op YouTube vinden, zoals het megasucces De slet van 6VWO. Op YouTube, Facebook, Instagram zit een jongere doelgroep die we daar heel goed kunnen bereiken, en die we vervolgens willen verleiden om naar onze eigen platforms te laten komen.”

Waarom?

„Als je programma’s aanbiedt op andermans platforms heb je geen invloed op de verdere distributie. Zodra ze de algoritmes aanpassen, zoals onlangs, leidt dat een ongelooflijke daling van bereik van publieke programma’s. Verder verdienen een paar Amerikaanse bedrijven heel veel geld aan producties die hier gemaakt worden. Advertentiegeld verdwijnt over de oceaan, wat ten koste gaat van de Nederlandse mediamarkt.”

En hoe krijg je de Slet-kijker weer door de NPO-poort?

„Als ze zien: dit hoort bij NPO3, proberen we ze nieuwsgierig te maken naar wat die nog meer te bieden heeft.”

Lees ook: Publieke omroep snijdt wel degelijk in journalistiek

Om op te kunnen tegen Netflix zouden de omroepen moeten samenwerken, vinden de Tweede Kamer en de Raad voor Cultuur. Ze willen dat u meer aandacht steekt in NLziet, het gezamenlijke platform van NPO, RTL en Talpa TV (SBS). Waarom doet u dat niet?

„Mijn beeld is dat we dat juist heel sterk doen, het grootste deel van de abonnees komt van de NPO af. NLziet is een mooi alternatief voor een tv-abonnement, want daarin zitten alle grote zenders en hun on-demand-diensten.”

Uw online-budget zou volgend jaar worden verhoogd van 28,7 miljoen naar 60 miljoen euro. Dit zou afgaan van het tv-budget van 548 miljoen euro. Gaat dat nog door, nu de NPO moet bezuinigen?

„De bezuinigingen hebben helaas ook consequenties voor de investeringen in vernieuwing. De ontwikkeling zal hierdoor trager gaan.”

Het beoogde databestand met uitgebreide kijkersprofielen is goud voor adverteerders. Gaat u het met hen delen?

„Nee, we delen ze niets met andere partijen. Geen adverteerder krijgt dit ooit te zien. De algoritmes van de STER staan los van die van ons. Dat is het verschil met grote internationale platforms. Wij werken niet voor de adverteerders, maar voor het publiek. Anders dan bij commerciële partijen mag de kijker ook zelf bepalen hoeveel hij met ons wil delen. Hij blijft eigenaar van zijn eigen data.”

Gaat u hiermee de strijd van Netflix winnen?

„Dat is niet het perspectief, het gaat niet om winnen of groter zijn. We hebben een andere functie. Geld verdienen is nooit ons doel, ons doel is maatschappelijke impact te hebben. In hoeverre raken onze programma’s mensen, zet het ze aan het denken? We bieden een gedeelde ervaring, dat is waar een cultuur op steunt. Daarvoor willen we zoveel mogelijk Nederlanders bereiken.”

    • Reinier Kist
    • Wilfred Takken