‘Wij hebben een open zenuw geraakt’

Thijs Roovers en Jan van de Ven | PO in Actie Twee basisschoolleraren kregen voor elkaar wat vakbonden niet lukte: een hoger loon en lagere werkdruk in het primair onderwijs. Maar na anderhalf jaar in de schijnwerpers is het genoeg geweest. Waarom ze er nu mee stoppen.

Tijdens een stille mars in Den Haag, afgelopen dinsdag. Foto Nick Somers

Het zou zo een plek kunnen krijgen in lobbyhandboeken: twee basisschoolleraren die tienduizenden collega’s de straat op krijgen en 720 miljoen euro voor het primair onderwijs afdwingen in het regeerakkoord.

Als voormannen van de beweging PO in Actie streden de Amsterdamse Thijs Roovers en de Limburgse Jan van de Ven sinds begin vorig jaar voor een hoger loon en een lagere werkdruk. Hun belangrijkste punt: het volgens hen onverdedigbare loonverschil tussen docenten op de basisschool en middelbare school, ook als zij hetzelfde opleidingsniveau hebben.

Deze maand stoppen de mannen ermee. De loonsverhoging is er en de afgelopen anderhalf jaar hebben veel energie gekost. „Het thuisfront heeft het zwaar voor de kiezen gehad”, zegt Van de Ven, die ook in de Limburgse Provinciale Staten zit namens D66. „En ik heb denk ik 40.000 kilometer gereden in mijn auto.”

De beweging begon als Facebookgroep en eindigde als vakbond. Hoogtepunt was de staking op 5 oktober vorig jaar. Zo’n 60.000 meesters en juffen kwamen bij elkaar in het Haagse Zuiderpark – een ongekend grote staking. Vijf dagen later verscheen het regeerakkoord, met daarin 270 miljoen euro voor een beter salaris en 450 miljoen voor werkdrukvermindering. De details onderhandelden Roovers en Van de Ven zelf uit bij de cao-besprekingen met de andere vakbonden en de vereniging van basisschoolbesturen, de PO-Raad.

Nu levert PO in Actie de vakbondsstatus in en wordt weer gewoon een Facebookgroep waar leraren elkaar kunnen vinden – Roovers en Van de Ven krijgen een minder prominente rol.

Eigenlijk had hun actiegroep 1,4 miljard euro gewild, maar Slob moest zich aan het regeerakkoord houden. Daarom organiseerden Roovers en Van de Ven dinsdag hun laatste actie: een gezamenlijke demonstratie van militairen, politieagenten, zorgmedewerkers en onderwijzers tegen het kabinetsbeleid. Tegen afschaffing van de dividendbelasting en vóór grotere investeringen in de publieke sector.

„Het was een beetje onze zwanenzang”, vertelt Van de Ven - die in Venray woont – per Skype in de woonkamer van Roovers.

De twee leerden elkaar kennen via een opiniestuk dat Van de Ven vorig jaar februari had geschreven in De Limburger. Roovers stuurde hem een bericht waarna er contact op gang kwam. Kort daarna vroeg de oprichter van Facebookgroep PO in Actie, Paul de Brouwer, het duo de beweging te leiden. Van de Ven: „We hebben elkaar pas op 14 maart ontmoet, in een café aan de Arnhemse Korenmarkt. Daar zijn wel duizenden berichtjes aan voorafgegaan.”

Waren jullie je ervan bewust waar je aan begon?

Van de Ven: „Als we van tevoren hadden geweten wat het allemaal teweeg zou brengen, had het misschien verlammend gewerkt. Onze kracht was denk ik dat we steeds een stap verder gingen. Een half jaar geleden mochten Thijs en ik een gastcollege geven op de Hogeschool van Amsterdam over: hoe krijg je iets op de politieke agenda? Vooraf kregen we de theorie opgestuurd die bij dat vak hoorde. Die hadden wij nooit gelezen, maar onze acties verliepen precies volgens die theorie. Dat hadden wij van tevoren echt niet zo uitgedokterd.”

Was het dan allemaal toeval?

Roovers: „Deels wel, maar we hebben natuurlijk goed nagedacht en van alle kanten tips gekregen. We zitten met 45.000 mensen in een Facebookgroep. We hebben steeds gezocht naar de actie die ons op dat moment het slimste leek.”

Roovers en Van de Ven besloten vorig jaar maart, in het Arnhemse café, eerst te bezien wie „de touwtjes in handen heeft” in de sector. Van de Ven: „Dat zijn de PO-Raad en de vier vakbonden. Het was belangrijk om die vakbonden mee te hebben: zij konden een staking uitroepen, wij niet.” Via een manifest en een veel gedeeld artikel op De Correspondent weten de twee leraren op veel scholen voet aan de grond te krijgen. „Veel van onze leden hebben die stukken uitgeprint en in de lerarenkamer opgehangen.” Na een paar minimale aanpassingen werd dat manifest ondertekend door al die belangrijke partijen: de start van het ‘PO-front’.

Roovers en Van de Ven bleken bovendien een goede neus te hebben voor het publieke debat en media-aandacht. Met hun acties wisten ze de lerarensalarissen steeds op de agenda te houden. Roovers: „Toen we bij Pauw mochten komen, kwamen we op het idee een video op te nemen waarin we bekende Nederlanders over hun beste ervaring met een leerkracht lieten vertellen.”

Cabaretier Jochem Myjer deed mee, actrice Katja Schuurman, acteur Jan Kooijman. „Iedereen maakte even snel een filmpje”, zegt Roovers. „Het is lekker kneuterig, er zit geen cameraploeg achter. Dat paste heel erg bij ons. We benaderden de BN’ers via Twitter.”

Lees ook: Het duurde 390 dagen voor juf Esther er 105 euro bij kreeg

Later, als de twee mannen bij RTL Late Night aanschuiven, weten ze precies welk fragment ze willen laten zien: verontwaardigde leraren op de publieke tribune van de Tweede Kamer nadat Sander Dekker (VVD), dan nog demissionair staatssecretaris van Onderwijs, de salariskloof goedpraatte door te zeggen dat lesgeven aan „een klas vol pubers” moeilijker is.

In de maatschappij is veel sympathie voor het protest. Wie een kind op school heeft, heeft belang bij goed onderwijs. Dat gevoel weet PO in Actie bij ouders los te maken. Roovers: „Een groot deel van onze achterban wilde al heel snel gaan staken. Maar wij wilden eerst dat maatschappelijke aspect gebruiken: ouders betrokken maken, een petitie laten tekenen. Daarom begonnen we met een actie waarbij de schooldeuren een uur later openden, met uitleg erbij.” Ze verzamelden 350.000 handtekeningen.

Roovers: „Het is zo’n open zenuw die wij geraakt hebben, die salariskloof, dat het eigenlijk gek is dat wij die hebben blootgelegd. Het is zó logisch. Het was wachten tot iemand dit ging aanpakken.”

Waarom heeft het dan zo lang geduurd?

Roovers: „Wat mij betreft komt dat doordat ons poldermodel verkeerd functioneert. Vakbonden zijn steeds verder van de werkvloer gaan afstaan. Ze hebben steeds minder feeling met de werknemers - en dan heb ik het over alle werknemers, niet alleen hun eigen leden. Leraren willen méér dan een leuk foldertje en juridische bijstand.”

Van de Ven: „Het is denk ik ook niet helemaal toevallig dat de bonden dit hebben laten liggen. De Algemene Onderwijsbond (AOb), aangesloten bij de grootste vakcentrale FNV, heeft het loon in het primair onderwijs nooit afgezet tegen het loon in het voortgezet onderwijs. Dat is niet toevallig, omdat de onderwijsvakbonden meerdere broodheren hebben: zij hebben ook leden in het voortgezet onderwijs, mbo, hbo en universitair onderwijs. Extra geld voor het ene onderwijstype kan weleens ten koste gaan van het andere.”

Jullie nemen dit de bonden kwalijk?

Roovers: „Ja, dit kun je de sociale partners wel kwalijk nemen. We zagen al in 2007 een lerarentekort aankomen. Moeten we dan niet eens actie ondernemen? Iedereen snapt dat als je een functie aantrekkelijker maakt, er meer mensen op afkomen.”

Jullie gingen al snel samenwerken met de vakbonden. Hebben jullie dit besproken?

Roovers: „Ja, maar niet lang. Het belangrijkste was dat we samen zoveel mogelijk geld naar het basisonderwijs zouden krijgen. Dat lukt niet als je met elkaar over straat gaat rollebollen.”

Van der Ven: „We hebben het de bonden wel gevraagd: waarom hebben jullie hier nooit een punt van gemaakt? De AOb zei ons klip en klaar dat ze daar de indruk hadden dat leraren niet bereid waren hiervoor de straat op te gaan.”

Protest van PO in Actie in Den Haag, afgelopen dinsdag.
Foto Nick Somers
Foto Nick Somers

Jullie zeggen dat de vakbonden zijn afgedreven van de praktijk. Maar daar zijn actieve ‘kaderleden’ toch invloedrijk? Dat zijn leraren die voor de klas staan.

Roovers: „Die vakbonden hebben een vrij oude achterban. Dat weerhoudt je om naar de hele sector te kijken. De bulk van onze Facebookleden is tussen de 25 en 45 jaar. Jongeren bij de vakbond hebben een gratis studentenabonnement en dan trekken ze weg. Ze voelen zich niet vertegenwoordigd. En dat is echt niet alleen in het onderwijs zo. De afgelopen weken hoorde ik dat jongeren bij defensie, de politie en in de zorg exact dezelfde ervaring hebben. De vakbond behartigt niet hun belangen, maar die van hun leden.”

Als voorbeeld noemen ze ‘bovenwettelijke regelingen’ waar de vakbonden sterk aan hechtten. Zo krijgen werkloos geworden docenten een relatief hoge uitkering. Het kabinet wil af van zulke regelingen. Roovers en Van de Ven vinden dat prima: ze besteden dat geld liever aan salarissen. „Maar in die oude achterban van de bonden is dit een heel gevoelig punt. Ze hebben hierover moord en brand geschreeuwd.”

Is er zoveel verschil tussen generaties? Vinden oudere docenten de loonkloof prima?

Roovers: „Ik denk dat ze zich daar nog nooit mee bezig hadden gehouden. Nu zie je dat 99 procent van hen gewoon keihard met ons meestrijdt.”

Van de Ven: „Maar een paar oude, verstokte vakbondsleden doet dat niet. Die ervaren dat hele PO in Actie-verhaal als een enorm beledigende klap in het gezicht. Die vinden alles wat PO in Actie doet stom, slecht of wat dan ook. Die zullen tot hun laatste snik strijden voor de vakbond waar ze lid van zijn. Dat moeten ze lekker doen.”

Roovers: „Die hebben we wel uit de Facebookgroep geflikkerd. Je werd er helemaal gek van. Als je onze doelen steunt, mag je overal kritiek op hebben, maar je zit niet op onze Facebookpagina om je eigen club te promoten.”

Zijn de vakbonden nog te redden, volgens jullie? Wat zouden ze moeten doen?

Roovers: „Ze zijn zeker te redden denk ik. Maar hoe ze hun interne democratie organiseren werkt niet.”

Van der Ven: „Daardoor bepalen niet de 35.000 leden van de AOb de koers, maar een paar kaderleden, en dan vooral de oudere leden die tijd hebben om de ledenvergadering in een zaaltje in Lutjebroek te bezoeken. Vertegenwoordiging en inspraak zijn de twee toverwoorden om tot een toekomstbestendige vakbond te komen. Waarom zou je in deze tijd nog dat zaaltje in Lutjebroek gaan toespreken …”

Roovers: „Dat is voor jezelf ook helemaal niet leuk.”

Van de Ven: „… er zijn moderne communicatiemiddelen die het veel makkelijker maken om inspraak te regelen. Wij zijn met al onze voorstellen teruggegaan naar onze 45.000 Facebookleden, niet alleen naar de 15.000 betalende leden.”

Met PO in Actie hebben jullie nu de kans om jullie eigen, ideale vakbond te starten. Waarom doen jullie dat niet?

Roovers: „Dan heb je iemand nodig die er fulltime mee bezig is en betaald wordt. Die heb je al bij FNV en CNV. Zij moeten hiermee aan de slag.”

Van de Ven: „We hebben besloten ons voorlopig terug te trekken uit de onderwijspolder en terug te keren naar onze wortels, als actiegroep. Maar we blijven een horzel in de polder, om alle anderen een beetje zenuwachtig te maken en te houden.”

Lees ook: Hoger lerarensalaris leidt op school wel tot scheve ogen
    • Milo van Bokkum
    • Christiaan Pelgrim