Al 36 jaar aan de macht in Kameroen – met afstandsbediening vanuit Genève

President van Kameroen Paul Biya (85) manipuleert de stamverhoudingen door geld te schuiven naar tribale leiders, en hij koopt met corruptie oppositie af.

Paul Biya en zijn vrouw Chantal. Foto Alexis Huguet/AFP

De politieke situatie is fragiel, de economie stagneert, een conflict met Engelssprekenden ontbrandde in een oorlog. Toch wordt Paul Biya (85) na 36 jaar aan de macht weer tot president van Kameroen gekozen. Hij zette een patronage-systeem op waarbij het overgrote deel van de politieke klasse wordt gespekt en daarom bestaat weinig druk voor verandering.

Paul Biya is een van de laatste politieke dinosaurussen van Afrika. Hij behoort tot de eerste generatie politici, van na de onafhankelijkheid, die op autoritaire wijze het land bestiert, als een stamleider met alle touwtjes in handen die kritiek uitsluit.

Biya diende in de jaren 60 onder de toenmalige president Ahidjo en nam in 1982 het roer van hem over. Hij overleefde een staatsgreep een jaar later waarna hij zijn macht consolideerde en vervolgens verkiezingen in 1992, 1997, 2004 en zes jaar geleden won. Zijn zeges waren nooit met grote marges maar onder het kiessysteem waarbij slecht een ronde plaatsvond was hij altijd winnaar.

Lees ook: Een deel van Kameroen wil afscheiden

Begin jaren 90 overleefde hij de golf van democratisering die over bijna alle Afrikaanse staten raasde door op tijd grondwetshervormingen door te voeren en de eenpartijstaat af te schaffen. Nadat de gemoederen waren bedaard, draaide hij de meeste hervormingen terug. Hij bleef aan de macht door een gecentraliseerde rond zijn persoon opgetrokken structuur. Hij manipuleert de stamverhoudingen door geld te schuiven naar tribale leiders en koopt met grootschalige corruptie oppositie af. Vrije verkiezingen kunnen zo’n diepgeworteld systeem nauwelijks bedreigen.

Conflicten en cliëntelisme

Biya’s heerschappij leverde Kameroen een vorm van politieke stabiliteit op, maar de grote problemen van het land worden niet opgelost. De zwakke economie draait goeddeels op de export van grondstoffen als olie en hout. De aanstormende jeugd (60 procent beneden de 25 jaar) komt nauwelijks aan de bak.

In het noordoosten woedt een venijnig conflict met Boko Haram uit Nigeria. Een nog bedreigender conflict ligt in het noordwesten waar Engelssprekende meer zelfbestuur eisen. Biya liet dit conflict zo hoog oplopen, dat nu sprake is van een oorlogssituatie, met duizenden ontheemden die niet kunnen stemmen.

Biya is meester in het afkopen van de oppositie, maar dit cliëntelisme werkt slechter in het Engelstalige dan het Franstalige landsdeel. Weliswaar is slechts 20 procent van de bevolking Engelstalig, met de vruchtbare grond en de oliewinning voor de kust draagt het wel ruim de helft aan het bnp bij. Het overgrote deel van de ministers is Franstalig; politie en leger in het Engelstalige deel spreken Frans.

Biya bestuurt met afstandsbediening. Want hij is er vaak niet. Zijn eerste verkiezingsbijeenkomst in het noorden eerder deze week was zijn eerste bezoek aan een regio sinds twee jaar. Ieder jaar verblijft hij twee maanden in het Intercontinental Hotel in Genève. De anti-corruptie The Organized Crime & Corruption Reporting Project berekende onlangs dat van alle decennia aan de macht hij viereneenhalf jaar op privéreisjes was in Genève.

    • Koert Lindijer