Opinie

    • Tommy Wieringa

Heldenreis

‘Toen hij in 2004 een granaat gooide naar een arrestatieteam, wilde hij sterven als martelaar. Nu is hij een ander mens.” Dit had de trailer van een Amerikaanse speelfilm kunnen zijn (aanzwellend orkest, de sonore stem van Don ‘In a world’ LaFontaine), maar stond afgelopen zaterdag gewoon in de Volkskrant. Janny Groen maakte een indrukwekkend portret van ex-jihadist Jason Walters, lid van de Hofstadgroep en veroordeeld tot vijftien jaar cel.

Walters’ verhaal kan worden verteld aan de hand van de namen die hij droeg. Als bekeerling nam hij in zijn tienerjaren de naam Abu Mujahied Amrikie aan. Onder die naam bereidde hij terroristische aanslagen voor. Bij de inval door een arrestatieteam verwondde hij vier agenten met een handgranaat.

Na zijn arrestatie begon zijn leven als initiaal: als Jason W. kennen we hem uit de krant. Het grootste deel van zijn straf zat hij uit op de terroristenafdeling in Vught, waar hij mettertijd deradicaliseerde.

Na dertien jaar cel had hij zijn volledige naam terugverdiend; als Jason Walters geeft hij nu inzicht in de gedachtewereld en drijfveren van geradicaliseerde jongeren.

„Ik weet niet,” schrijft filosoof Emil Cioran in Geschiedenis en utopie, „of ik iemand die vóór zijn dertigste niet de fascinatie van alle vormen van extremisme heeft ondergaan moet bewonderen of verachten, hem als een heilige of een kadaver moet beschouwen.” (De vertaling is van Edu Borger.) Over de bloeddorst van jongemannen schrijft Cioran: „Geef hun de hoop óp, of de gelegenheid voor een moordpartij en zij zullen je blindelings volgen. Aan het eind van de puberteit is men per definitie fanatiek; ik ben het zelf ook geweest, tot in het belachelijke.” (De Roemeen Cioran was, voor hij zijn heil vond in de filosofie, in de jaren dertig lid geweest van de proto-fascistische IJzeren Garde.)

De religieuze ontgifting van Jason Walters begint met een paradox: „De kiem van mijn deradicalisering ligt in de vroomheid”, zegt hij in de Volkskrant. Hij leest de Koran, bestudeert de traditie, bidt en vast om de andere dag, maar gaandeweg slaat de verveling toe. Hij heeft behoefte aan nieuwe boeken en krijgt toestemming om te gaan studeren. Van de natuurwetenschappen leert hij dat aardbevingen geen straf zijn van god maar een gevolg van plaattektoniek, via de geesteswetenschappen komt hij uit bij De Staat van Plato. „Ik heb het boek wel zeven of acht keer gelezen. Het bevrijdde mij van de angst zelf na te denken. Ik ontdekte de filosofie. Dat was liefde op het eerste gezicht. Over alle levensvragen waar ik van jongs af aan mee worstelde – wat is waarheid, wat is zijn – wordt al eeuwen nagedacht. Antwoorden worden geformuleerd, onderuitgehaald en opnieuw doorgedacht. Ik wist niet dat het bestond. Waarom had niemand mij dit verteld?”

Waar zijn jongere broer Jermaine in 2015 met de naam van de Barmhartige op zijn lippen wordt opgeblazen in het kalifaat, verwisselt Jason het goddelijke licht voor dat van de rede.

Het is een schitterend verhaal, hoe een vrome jongeman zich vanuit de Middeleeuwen via de klassieken naar de moderniteit leest. Dat waar de westerse beschaving eeuwen over deed, speelt zich honderdvoudig versneld af in de hongerige geest van een jihadist in gevangenschap. De existentiële schok van de zeloot die ontdekt dat er waarheid bestaat voorbij de religie, omschrijft Walters als een smak op het beton.

Als tiener radicaliseerde hij door op het web fanatiek over islamitische rechtsscholen en fatwa’s te lezen, als twintiger deradicaliseerde hij door zich als een worm door de westerse filosofie te vreten. Al lezend werd Jason Walters tweemaal een ander mens. De eerste metamorfose voerde hem een religieuze gemeenschap binnen waar hij zich eindelijk thuisvoelde, de tweede metamorfose bracht naast intellectuele extase diepe eenzaamheid. Hij werd kortom een individu.

Jason Walters heeft een ware heldenreis gemaakt, als de Argonaut wiens voornaam hij draagt. Ik wacht het boek over zijn grote avontuur geduldig af. Eerst het boek, dan de film.

Tommy Wieringa schrijft elke week een column op deze plaats.

    • Tommy Wieringa