Opinie

    • Marike Stellinga

Een multinational is niet je vriend

Je kunt afspraken maken met bazen van multinationals maar zij maken die niet met jou. En dat is niet gek want ze zijn wel de baas maar niet de eigenaar van het bedrijf. En die eigenaren, de aandeelhouders, hebben soms heel andere belangen. Bijvoorbeeld: geen bescherming tegen overnames, want dat is beter voor de beurskoers. Terwijl het hogere management dat vaak toch anders ziet. Die wil niet zomaar opgekocht kunnen worden.

Volgens Unilevertopman Paul Polman speelde het voortdurende gedoe rond het afschaffen van de dividendbelasting een rol in het verzet van zijn Britse aandeelhouders tegen de keuze van de Unilevertop voor één aandeel en één hoofdkantoor in Nederland. Dat zou kunnen, maar een grote rol speelde ook de bescherming tegen overnames in Nederland. Britse aandeelhouders mopperden al in de zomer dat ze in Nederland minder rechten zouden hebben. Hun analyse: Unilever zocht bescherming in Nederland, waar het kabinet van plan is een lange bedenktijd bij overnames in te voeren.

Unilever trok de verhuizing in, het kabinet heroverweegt het afschaffen van de dividendbelasting. Het laat zien hoe complex een clichébegrip als het vestigingsklimaat is: hoe verschillend de blik van zelfs de partijen, die in veler ogen een miljardencadeau kregen: Unilever en zijn aandeelhouders.

Wat het ook laat zien: de multinational is geen goede vriend van politici. De multinational opereert in een heel andere dimensie dan politici doen. Natuurlijk wil een land aantrekkelijk zijn voor bedrijven. Natuurlijk zie je liever niet Unilever en Shell naar ‘Brexit-Britain’ vertrekken. Natuurlijk is het in stukken scheuren van ABN Amro niet iets om je schouders over op te halen. Natuurlijk hoeven wij niet gekke Henkie te zijn terwijl andere regeringen het spel om de grote bedrijven keihard spelen.

Maar elke politicus moet wel scherp voor ogen houden dat multinationals beweeglijker, machtiger, en waarschijnlijk minder zegenrijk zijn dan ooit. Dit is een partij met de trouw van een voordeur. Als regering moet je beleid dus breder zijn. Dat kan. Belastingen zijn maar één factor, aantrekkelijk zijn voor bedrijven vereist meer. Een goed opgeleide bevolking, stabiliteit, goede infrastructuur, zaken die goed zijn voor het land en niet voor alleen aandeelhouders of multinationals.

Het Centraal Planbureau concludeerde laatst dat de kwalijke gevolgen van globalisering, die je ziet in de VS en het VK, in Nederland (nog) veel minder gelden. Denk aan: ongelijkheid, verminderde baankansen, lage lonen. Dat komt deels doordat Nederland veel meer geld herverdeelt. Vóór belastingen zijn we ook ongelijk, na de herverdelingsmachine van de overheid veel minder. Voor die buffer tegen de grillen van de mondialisering heeft de overheid geld nodig. En dat geld kun je niet alleen bij burgers halen, het bedrijfsleven en zijn eigenaren moeten mee blijven betalen. Daarom is het ook zo vreemd om een succesvolle belasting op kapitaal als de dividendbelasting af te schaffen.

Rechtvaardig belasting heffen, ook op kapitaal, dát moet de focus van regeringen zijn in een tijd waarin grote bedrijven groter en ongrijpbaarder worden. Je mag de verzoeken van multinationals heus meewegen, maar ik zou me er nooit meer zo aan uitleveren als premier Rutte heeft gedaan. Een multinational is niet je vriend.

Marike Stellinga is econoom en politiek verslaggever. Ze schrijft elke week op deze plek over politiek en economie.
    • Marike Stellinga