Nobelblog

Teruglezen: Denis Mukwege en Nadia Murad krijgen Nobelprijs

Automatische verversing

We sluiten het liveblog

We sluiten het liveblog. Lees hieronder onze verslaggeving terug van de toekenning van de Nobelprijs voor de Vrede aan de Congolese gynaecoloog Denis Mukwege en de Iraakse activist Nadia Murad.

Reportage Panzi-ziekenhuis

In 2007 bezocht NRC-correspondent Koert Lindijer in Congo het Panzi-ziekenhuis, waarvan Denis Mukwege tegenwoordig directeur is. Hij sprak daar met mensen over hoe verkrachting als oorlogwapen wordt ingezet.

Lees hier de reportage: Midden in de nacht bonkten strijders op de deur

Profielen Mukwege en Murad

De Congolese gynaecoloog Denis Mukwege en de Iraakse activist Nadia Murad kregen vrijdag de Nobelprijs voor de Vrede toegekend. NRC-correspondent Koert Lindijer schreef een kort profiel over eerstgenoemde. Redacteur Maral Noshad Sharifi, die Murad vorig jaar interviewde, schreef een profiel van de Iraakse yezidi-vrouw:

Lees hier het profiel van Mukwege: Bezeten arts helpt verkrachte vrouwen

Lees hier het profiel van Murad: Yezidi-leider, strijder voor vrouwenrechten

Beiden kregen eerder de Sacharovprijs

Beide winnaars van de Nobelprijs voor de Vrede van 2018 kregen eerder de Sacharovprijs toegekend, een prijs die jaarlijks door het Europees Parlement wordt uitgereikt aan mensen die zich hardmaken voor de "vrijheid van het denken". Mukwege kreeg de prijs in 2014, Murad in 2016.

Beide Nobelprijswinnaars hebben nog niet op de toekenning gereageerd. Ten tijde van de bekendmaking om 11.00 uur liet het Comité weten dat zij Mukwege en Murad nog niet hadden weten te bereiken.

Reacties Nobelprijscomité

De Congolese vrouwenarts Denis Mukwege werd vrijdag door het Nobelcomité geprezen als "het voornaamste, meest verenigende symbool, zowel nationaal als internationaal, van de strijd om seksueel geweld te beëindigden in oorlogen en gewapende conflicten".

Twitter avatar NobelPeaceOslo Nobel Peace Center The new Nobel Peace Prize Laureate Denis Mukwege @DenisMukwege is the foremost, most unifying symbol, both nationally and internationally, of the struggle to end sexual violence in war and armed conflicts. #NobelPeacePrize #NobelPeacePrize2018 https://t.co/Mv7fpS5qOW

Over Nadia Murad zei het Comité dat zij "weigerde de sociale codes te accepteren waarin vrouwen worden voorgeschreven dat zij stil en beschaamd moeten blijven over misbruik waaraan zij zijn onderworpen. Zij heeft ongelofelijke moed getoond".

Twitter avatar NobelPeaceOslo Nobel Peace Center The new Nobel Peace Prize Laureate Nadia Murad @NadiaMuradBasee refused to accept the social codes that require women to remain silent and ashamed of the abuses to which they have been subjected. She has shown uncommon courage. #NobelPeacePrize #nobelpeaceprize2018 https://t.co/FTnrqKBrF6

Mukwege al tien jaar kanshebber

De Congolese vrouwenarts Denis Mukwege, die vrouwen bijstaat die slachtoffer werden van verkrachting door militairen of rebellen, stond al enkele jaren hoog in de favorietenlijstjes. Het Nobelcomité lauwert hem alsnog nu om stil te staan bij VN-resolutie 1.820, die verkrachting expliciet aanmerkt als oorlogswapen- en tactiek. Het is dit jaar tien jaar geleden is dat de VN-Veiligheidsraad deze resolutie aannam.

Met ook Nadia Murad, een Iraakse yezidi-vrouw die verkracht werd onder het bewind van terreurgroep Islamitische Staat, lauwert het Nobelcomité ook een slachtoffer van dit type oorlogsgeweld. Zowel Mukwege als Murad "hebben op hun eigen manier geholpen om seksueel geweld in oorlogstijd zichtbaarder te maken, opdat de daders verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor hun daden".

Interviews met Mukwege en Murad

De afgelopen jaren werd zowel Denis Mukwege als Nadia Murad geïnterviewd door NRC:

Lees hier het interview met Mukwege uit 2015: ‘Verkrachting is steeds vaker een oorlogsstrategie’

Foto Vincent Kessler/Reuters

Lees hier het interview met Murad uit 2017: Ze wilde liever dood dan seksslaaf van IS worden

Foto Vincent Kessler/Reuters

Boodschap: vrouwen moeten worden beschermd

Na toekenning van de prijs vroeg een journalist welke boodschap het Nobelprijscomité wil uitdragen met deze toekenning. Berit Reiss-Andersen, voorzitter van het Comité, reageerde dat vrouwen in de meeste gemeenschappen de helft van de bevolking uitmaken, en dat seksueel geweld tegen hen als oorlogswapen wordt ingezet. “Zij moeten worden beschermd en daders moeten worden vervolgd. Dit is een fundamentele voorwaarde voor vrede en vrouwenrechten”, aldus Reiss-Andersen.

Denis Mukwege en Nadia Murad winnen Nobelprijs

De Nobelprijs voor de Vrede gaat dit jaar naar de Congolese gynaecoloog Denis Mukwege en de Iraakse activist en auteur Nadia Murad. Dat heeft het Nobelprijscomité vrijdag bekendgemaakt. De twee winnen de prijs voor hun strijd tegen seksueel geweld in conflictgebieden.

Twitter avatar NobelPrize The Nobel Prize BREAKING NEWS:
The Norwegian Nobel Committee has decided to award the Nobel Peace Prize for 2018 to Denis Mukwege and Nadia Murad for their efforts to end the use of sexual violence as a weapon of war and armed conflict. #NobelPrize #NobelPeacePrize https://t.co/LaICSbQXWM

Mukwege herstelt de vagina’s van vrouwen die slachtoffer werden van verkrachting door militairen of rebellen. Dit jaar is de tiende verjaardag van de VN-resolutie 1820 die seksueel geweld expliciet als oorlogsmisdaad aanmerkt. Mukwege en zijn collega's hebben duizenden vrouwen geholpen die slachtoffer van misbruik of verminking zijn geworden.

Hij heeft geregeld de Congolese overheid bekritiseerd voor het niet genoeg doen tegen het inzetten van seksueel misbruik als oorlogswapen. Hij leidt het Panzi-ziekenhuis in de Oost-Congolese stad Bukavu, dat in 1999 werd geopend.

Nadia Murad is een Iraakse yezidi-vrouw die verkracht werd onder terreurbeweging IS. Zij vraagt nu als activiste voor aandacht voor vrouwenmisbruik en spreekt vaak over haar ervaringen. Murad is een van de naar schatting drieduizend yezidi-vrouwen die door IS als seksslavinnen werden gebruikt.

Murad werd in 2014 op 21-jarige leeftijd gevangen genomen en door IS verkocht als slavin. Zij werd dagelijks verkracht en mishandeld. Na enkele weken wist ze te ontsnappen en in 2015 kwam ze aan in Duitsland, waar ze asiel heeft aangevraagd. In 2017 verscheen haar boek Ik zal de laatste zijn, dat een bestseller werd. "Op een gegeven moment was er verkrachting en niets anders", schreef Murad in het boek. "Dit wordt je normale dag."

Murad, along with many of the other young women in her village, was taken into captivity by the militants, and sold repeatedly for sex as part of Islamic State's slave trade.

Twitter avatar NobelPrize The Nobel Prize Nadia Murad, awarded the 2018 Nobel Peace Prize, is the witness who tells of the abuses perpetrated against herself and others. She has shown uncommon courage in recounting her own sufferings and speaking up on behalf of other victims. #NobelPrize https://t.co/NeF70ig09J

Nog even wachten...

Internationale media wachten vol spanning tot om 11.00 uur de deuren open gaan en de winnaar of winnaars bekend worden gemaakt:

Livestream toekenning Nobelprijs

Voor wie er als de kippen bij wil zijn, via deze stream is live te zien aan wie de Nobelprijs voor de Vrede wordt toegekend. De winnaar of winnaars worden om 11.00 uur bekendgemaakt.

Hoe vaak won een man, vrouw of organisatie?

Vrijdag is het de 99e keer dat de Nobelprijs voor de Vrede wordt uitgereikt. Sinds het instellen van de onderscheiding werd de prijs negentien jaar niet toegekend. De toekenning werd nagelaten in de meeste jaren van de Eerste en Tweede Wereldoorlog - en in jaren dat er "geen geschikte kandidaat" was.

In onderstaand overzicht is te zien hoe vaak een man won, hoe vaak een vrouw en in welke jaren de prijs een organisatie (of niemand) ten deel viel:

Eenmaal won een Nederlander

De Nobelprijs voor de Vrede werd één keer gewonnen door een Nederlander. De jurist Tobias Asser kreeg de prijs in 1911 (samen met de Oostenrijkse pacifist Alfred Fried) vanwege zijn rol bij het opzetten van het Permanent Hof van Arbitrage in Den Haag.

Welke omstreden winnaars waren er in het verleden?

Bij meerdere laureaten is vroeger of later de vraag gerezen of ze de prijs wel verdienden. Zo bleek de Guatemalteekse inheemse activiste Rigoberta Menchú (winnaar in 1992) een groot deel van haar levensverhaal bij elkaar verzonnen te hebben. En recentelijk klinkt er kritiek op Aung San Suu Kyi (winnaar in 1991) omdat ze nu als burgerlijk leider te weinig doet tegen de etnische zuiveringen van de Rohingya-minderheid in haar Myanmar. In 2013 maakte NRC al eens dit lijstje van winnaars met bloed aan hun handen:

F.W. De Klerk: De Zuid-Afrikaanse president Frederik Willem de Klerk ontving de prijs in 1993 samen met zijn latere opvolger Nelson Mandela voor de "vreedzame beëindiging van de apartheid". De wreedheid onder De Klerk was voor velen reden voor kritiek op de uitreiking. Mandela was niet onomstreden door zijn verleden bij het ANC.

Yasser Arafat: De Palestijnse leider Yasser Arafat werd samen met de Israëlische politici Yitzhak Rabin en Shimon Peres in 1994 beloond voor hun inzet voor vrede in het Midden-Oosten, door het ondertekenen van de Oslo-akkoorden. Een lid van het Nobelcomité stapte op, om Arafats vermeende betrokkenheid bij aanslagen op burgers. Hij wordt door critici de ‘slechtste man die ooit de Vredesprijs won’ genoemd.

Henry Kissinger: Oud-minister van Buitenlandse Zaken van de VS Henry Kissinger kreeg de prijs in 1973 samen met de leider van Noord-Vietnam Le Duc Tho voor hun inzet voor de vrede in Vietnam. Le Duc Tho nam de prijs niet aan, Kissinger wel. In Vietnam brak twee jaar later weer oorlog uit. De prijs voor Kissinger, vluchteling uit nazi-Duitsland, is ook omstreden door zijn rol bij de bombardementen van de VS in Cambodja. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken ontving de prijs, samen met de Noord-Vietnamese onderhandelaar Le Duc Tho, voor het bereiken van een staakt-het-vuren in Vietnam. Twee leden van het Nobelcomité legden uit woede hun functie neer.

Menachem Begin: Menachem Begin kreeg als premier van Israël de prijs in 1978 samen met de Egyptische president Anwar al-Sadat voor de Camp David-akkoorden. Met dit verdrag erkende Egypte buurland Israël en kreeg het in ruil het schiereiland Sinaï terug. Begin was in de jaren voor de stichting van Israël het brein achter terroristische aanslagen. Ook Sadat is omstreden wegens zijn rol in de Jom Kippoeroorlog.

Nominaties geheim

Dit jaar zijn er 216 individuen en 115 organisaties genomineerd voor de Vredesprijs. Wie dit zijn, is niet bekend: het Comité houdt de kandidatenlijst en de beraadslaging hierover de eerste vijftig jaar na toekenning in een Noorse kluis. We komen er pas in 2068 achter wie dit jaar genomineerd waren.

Aan de prijs is een bedrag van 9 miljoen Zweedse kronen verbonden, omgerekend ruim 860.000 euro. De prijs werd vorig jaar gewonnen door de International Campaign to Abolish Nuclear Weapons (ICAN), een organisatie die sinds 2007 pleit voor een wereld zonder atoomwapens.

Niet iedereen mag kandidaten voordragen bij het Noorse Nobelcomité. Dat recht is voorbehouden aan: staatshoofden, ministers en volksvertegenwoordigers wereldwijd; magistraten van het Internationaal Gerechtshof en Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag; bepaalde academici in de alfawetenschappen; leiders van internationale instituten voor vrede en buitenlandse politiek; eerdere winnaars van de vredesprijs; en (ex-)leden en oud-adviseurs van het Noorse comité zelf.

In deze zaal gaat het zo gebeuren

Het Noorse Nobelinstituut is klaar voor de toekenning. Deze lege zaal stroomt dadelijk vol met journalisten, die als eerste te horen krijgen wie de Nobelprijs dit jaar wint.

Twitter avatar NobelPrize The Nobel Prize Very soon this empty hall at the Norwegian Nobel Institute will be packed with media eagerly awaiting the announcement of the Nobel Peace Prize. Who will be this year's laureate? The news will break at 11:00am CEST. Photo: Kristin Wiktorson. #NobelPrize https://t.co/1LBpQLbSn0

Jongste winnares: 17-jarige Malala

De jongste persoon die ooit de Nobelprijs voor de Vrede won, was de 17-jarige Malala Yousafzai. De Pakistaanse kreeg de prijs in 2014 voor haar strijd voor het recht op onderwijs voor alle kinderen.

Twitter avatar NobelPrize The Nobel Prize #NobelFacts: Youngest Nobel Laureate ever - all #NobelPrize categories - is Malala Yousafzai, age 17. Who will be awarded the 2018 Nobel Peace Prize? Find out very soon! https://t.co/eU1fblkJhl

Andere kanshebbers

Bij het Noorse Nobelcomité zijn dit jaar in totaal 331 kandidaten voorgedragen: 216 individuen en 115 organisaties. Alleen in 2016 waren er meer genomineerden. De keus is dus ruim. Ze varieert van de Syrische puinruimende Witte Helmen en de voortvluchtige Catalaanse ex-president Carles Puigdemont tot paus Franciscus en de Saoedische blogger Raif Badawi.

Veel genoemde organisaties zijn: VN-vluchtelingentak UNHCR; de Amerikaanse burgerrechtenbeweging ACLU; het Internationale Comité tegen Martelen; het VN-commissariaat voor de Mensenrechten en zijn nieuwe chef Michelle Bachelet.

Henrik Urdal, directeur van het doorgaans goed ingevoerde Noorse Instituut voor Vredesstudies, kwam dit jaar tot deze short-list:

Het Wereldvoedselprogramma (WFP) van de Verenigde Naties: De wereld kent momenteel meerdere hongersnoden, waarvan die in het door oorlog verscheurde Jemen het meest in het oog springt.

Foto Christophe Petit Tesson

De vrouwenzaak: Dankzij de #MeToo-beweging staan seksueel geweld en vrouwenrechten wereldwijd op de agenda. Het comité zou een laureaat kunnen kiezen die zich sterk maakt voor de vrouwenzaak, zoals Denis Mukwege, die al jaren hoog op de favorietenlijstjes staat. De Congolese gynaecoloog herstelt de vagina’s van vrouwen die slachtoffer werden van verkrachting door militairen of rebellen. Dit jaar is bovendien de tiende verjaardag van de VN-resolutie 1820 die seksueel geweld expliciet als oorlogsmisdaad aanmerkt .

Lees ook dit interview met Mukwege (uit 2015)

Nadia Murad (een Iraakse yezidi-vrouw die verkracht werd onder IS en nu activiste is) wordt ook regelmatig genoemd. Evenals haar landgenote, de Iraakse vrouwenrechtenactiviste Yanar Mohammed. En Tarana Burke, een zwarte Amerikaanse activiste en een gangmaker achter #MeToo.

Lees ook dit interview met Murad (uit 2017)

Bootvluchtelingen: De migranten die de Middellandse Zee oversteken zijn in aantal sterk gedaald, maar het deel van hen dat de overtocht niet overleeft, steeg dit jaar juist. Als enige overgebleven ngo’s varen SOS Méditerranée en Artsen zonder Grenzen (MSF) nog met hun Aquarius voor de kust van Libië om migranten tijdig op te vangen. Ook de International Rescue Committee (IRC), die migranten in Libië zelf bijstaat, zou kunnen winnen.

De vrije pers: Wereldwijd wagen journalisten hun leven om verslag te doen van oorlog, geweld en repressie. De persvrijheid staat in meerdere, al dan niet autocratische bestuurde landen onder druk. Media moeten zich verweren tegen verwijten dat ze nepnieuws verspreiden. Om de vrije pers te steunen, zou het Noorse comité bijvoorbeeld de organisatie Reporters sans Frontières (RSF) kunnen lauweren. Of een afzonderlijke journalist, zoals de naar Duitsland gevluchte Turkse hoofdredacteur Can Dündar van de krant Cumhuriyet. Of bijvoorbeeld zijn Russische collega Elena Milasjina van Novaja Gazeta.

Oby Ezekwesili en de Extractive Industries Transparency Initiative (EITI): De Nigeriaanse oud-minister Ezekwesili strijdt met het EITI tegen corruptie door inzichtelijker te maken welke belangen er spelen bij de winning van grondstoffen en mineralen. Corruptie en bodemschatten spelen een belangrijke rol in meerdere conflicten. Bovendien hebben de VS zich onder Trump teruggetrokken uit het EITI. Het kan de extra steun dus goed gebruiken en de Noren gingen bij hun keuze wel vaker in tegen de zittende Amerikaanse regering.

Wie zijn de favorieten?

De Nobelprijs wordt om 11.00 uur uitgereikt. Het Noorse Nobelprijscomité maakt van tevoren niet bekend wie genomineerd zijn, dus naar kanshebbers valt enkel te gissen. Een soort van wisdom of the crowds bieden de internationale wedkantoren. Hier kan worden gegokt op de winnaar: hoe meer mensen inzetten op één kandidaat, hoe minder de bookmakers op deze keus uitkeren.

Lees ook: Kim & Moon, #MeToo of de vrije pers: wie wint dit jaar de Nobelprijs voor de Vrede?

Afgaande op deze koersen zijn dit jaar de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un en de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in de topfavorieten. Beide buurlanden zijn dit jaar in gesprek gegaan om de spanningen op het Koreaanse schiereiland te verkleinen.

Het lijkt onwaarschijnlijk dat het comité een dictator als Kim zal lauweren. In dat geval zou het de prijs ook alleen aan Moon kunnen geven. De Zuid-Koreaan trad ook actief op als postillon d’amour tussen Kim en de Amerikaanse president Donald Trump in de opmaat naar hun opzienbarende top, afgelopen mei in Singapore.

Foto AP

Ook Trump zelf staat wegens zijn rol in de Koreaanse détente hoog bij de bookies, meestal op de tweede of derde plaats. Of hij ook echt genomineerd is, blijft onzeker. The New York Times meldde eind februari dat twee jaar op rij een nominatie van Trump is afgewezen, omdat er mee gerommeld bleek. In mei is Trump voorgedragen door Republikeinse Congresleden – te laat om dit jaar nog mee te dingen. Aanvragen moeten voor 1 februari binnen zijn.