NRC checkt: De ‘stilte van het zwijgen’ na omstreden politieke uitspraken

Dat zei minister Kaag (Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel, D66) onlangs in de Abel Herzberglezing.

Foto/Remko de Waal/ANP

De aanleiding

Zondag 30 september hield minister Sigrid Kaag (Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel, D66) in Amsterdam de Abel Herzberglezing. Daarin waarschuwde de bewindsvrouw tegen „de stilte van het zwijgen” rond bepaalde politieke uitspraken. „Dat is stilte die een sluipend gevaar in zich draagt”, aldus Kaag. „Dat is stilte die onze waarden en uiteindelijk ons allemaal bedreigt.”

Hoewel zij geen namen noemde, leek de minister te doelen op Geert Wilders (PVV) en diens pleidooien voor een verbod op de Koran, op moskeeën en een vermindering van het aantal Marokkanen.

Waar is het op gebaseerd?

NRC vroeg betrokkenen bij de totstandkoming van de toespraak waar Kaag op doelt met ‘de stilte’. Haar politiek assistent Duane van Diest wilde geen nadere uitleg geven. Hij mailde: „De Abel Herzberglezing van minister Kaag spreekt voor zichzelf. Zij benadrukte de noodzaak om continu, proactief onze democratische rechtsstaat en grondrechten te verdedigen. De symboliek en betekenis van ‘de stilte’ waar zij op wijst, wordt duidelijk in de context van de hele speech.”

Lees ook: Sigrid Kaag raakt snaar met Abel Herzberglezing

En, klopt het?

We checken hier twee uitspraken van Kaag op hun feitelijk waarheidsgehalte. De minister waarschuwde in haar toespraak tegen „de stilte van het zwijgen, als de gescandeerde roep om het verminderen van de aantallen van een hele bevolkingsgroep wordt opgezweept.”

Hiermee verwijst Kaag hoogstwaarschijnlijk naar de ‘Minder, minder’ -uitspraak van Wilders over Marokkanen in een Haags café op 19 maart 2014. De uitspraak zorgde juist voor grote beroering in Nederland. Maatschappelijke organisaties, politici, en bestuurders kwamen in het geweer. De toenmalige Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan noemde de uitlatingen „verschrikkelijk naar en schandelijk”. De kerken organiseerden een gebedsdienst samen met leiders en aanhangers van andere geloofsrichtingen (moslims, joden).

De Eindhovense burgemeester Rob van Gijzel zei Marokkanen te steunen die aangifte gingen doen tegen Wilders. Binnen een maand deden meer dan 5.000 mensen dat. Wilders moest zich vervolgens voor zijn uitspraken voor de rechter verantwoorden. Hij werd december 2016 veroordeeld voor groepsbelediging en het aanzetten tot discriminatie. Ook politiek had de uitspraak gevolgen. De VVD zei zowel lokaal als landelijk niet meer met de PVV te zullen samenwerken. Uit protest stapten PVV’ers uit de Tweede Kamerfractie (Joram van Klaveren, Roland van Vliet) en uit diverse Statenfracties zoals in Friesland. Media speculeerden over de „implosie van de PVV”.

Kaag waarschuwde ook tegen „de stilte van het zwijgen, als een totaalverbod op een godsdienstige tekst wordt voorgesteld” . Daarbij doelt ze waarschijnlijk op het Koranverbod dat Wilders heeft voorgesteld, voor het eerst op 8 augustus 2007 in een brief aan de Volkskrant. Die brief oogstte ook veel verontwaardiging. Moslimorganisaties, kerken, en andere maatschappelijke organisaties spraken zich er tegen uit. Het verbod kwam terug in demonstraties tegen Wilders (zoals maart 2008 in Amsterdam). Bij mediaoptredens werd Wilders kritisch ondervraagd over het voorstel. Bij een daarvan nuanceerde hij zijn voorstel. In huiselijke kring mocht de Koran van hem gebruikt blijven worden, zei hij in februari van dit jaar.

September 2018 kwam het Koranverbod echter weer terug. Toen lanceerde de PVV een initiatiefwetsvoorstel „betreffende een verbod van islamitische uitingen”, zoals de koran, moskeeën en scholen. Bij de laatste Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer kwam daarop veel kritiek van fractieleiders. Klaas Dijkhoff (VVD) vroeg Wilders: „Een burgemeester van Rotterdam die aangeeft dat hij praktiserend moslim is […] moet die de bak in? Gaan we mensen dan opsluiten of zo?” Gert-Jan Segers (ChristenUnie): „Hij wil de vrijheid verdedigen door die voor een deel af te schaffen. Want als je islamitisch onderwijs wil verbieden, kom je aan artikel 23 van de Grondwet.”

Conclusie

Wij beoordelen de onderzochte uitspraken van minister Kaag als onwaar. In beide gevallen was er geen stilte maar – soms zeer luid – maatschappelijk protest en politieke kritiek. In een geval vertrokken PVV-politici bij hun partij uit protest tegen de uitspraken van hun partijleider. Ook was er het grote aantal aangiftes en een gerechtelijke veroordeling.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Kees Versteegh