MIVD verijdelt cyberaanval door Russische spionnen

Spionage

De MIVD heeft vier Russische spionnen het land uitgezet nadat ze op knullige wijze het kantoor van de OPCW in Den Haag wilden hacken.

Met de aanhouding van vier Russische spionnen heeft de militaire inlichtingendienst MIVD in april cyberaanvallen van de Russische militaire inlichtingendienst GROe in Nederland en Zwitserland verijdeld. Doelwitten waren het kantoor van de Organisatie voor het Verbod op Chemische Wapens (OPCW) in Den Haag en een laboratorium in de Zwitserse plaats Spiez.

Dat maakten minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) en Onno Eichelsheim, directeur van de MIVD, donderdag bekend tijdens een persconferentie. Eichelsheim schotelde de verzamelde internationale pers een pak bewijzen voor.

Een daarvan is een taxibonnetje. Een van de vier Russen had het bonnetje van 842 roebel, omgerekend 10,86 euro, op zak bij zijn aanhouding. Het was het betaalbewijs voor zijn rit van het hoofdkwartier van de Russische militaire inlichtingendienst GROe naar het vliegveld in Moskou.

De vier Russen werden vrijdag 13 april gearresteerd bij een gehuurde auto op een parkeerplaats van het Haagse Marriott Hotel. Op de hoedenplank lag een antenne die gericht was op het naastgelegen kantoor van de OPCW. Door vroegtijdig ingrijpen werd het hacken van het wifi-netwerk van de OPCW voorkomen, aldus Eichelsheim.

De OPCW onderzocht zowel de gifgasaanvallen van het door Rusland gesteunde regime in Syrië als de aanslag op de Russische dubbelspion Sergej Skripal in het Britse Salisbury.

Knullig te werk

Het bewaarde taxibonnetje laat zien hoe knullig de GROe te werk ging. Er waren meer slordigheden, blijkt uit de goederen die in beslag zijn genomen voordat het kwartet op het vliegtuig naar Moskou gezet werd.

Een van de GROe-officieren was naar de OPCW-klus afgereisd met op zijn laptop informatie over eerdere geheime operaties in Zwitserland, Brazilië en Maleisië. In dat laatste land werden autoriteiten gehackt die meededen aan het onderzoek naar de ramp met de MH17. In Zwitserland hackten de Russen een conferentie van de wereldantidopingorganisatie WADA, bleek uit inloggegevens.

Ook de informatie over het volgende doelwit van de spionnen kreeg de MIVD op een presenteerblaadje. De vier hadden treinkaartjes Utrecht-Bazel bij zich. Op hun laptop hadden ze alvast gezocht naar het adres van het Spiez-laboratorium. Dit laboratorium onderzocht in opdracht van de OPCW de gifgasaanvallen in Syrië en Salisbury.

Minister Ank Bijleveld (Defensie, CDA) noemt het onthullen van de cyberoperatie van de GROe „een buitengewone stap voor Nederland”. Niet eerder werd een spionagezaak met zoveel details publiek gemaakt. Dat geldt ook voor het verstrekken van gegevens over de Nederlandse contra-inlichtingenoperatie. Bijleveld vindt dat Rusland moet stoppen met deze „ondermijnende operaties”.

Naar aanleiding van de aanhouding is de Russische ambassadeur ontboden op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Het kabinet beraadt zich nog op andere maatregelen. Het OM is een onderzoek begonnen. In Zwitserland loopt al een onderzoek tegen twee van de Russen.

Eerder op de dag had de Britse regering, op basis van westerse inlichtingendiensten, bekendgemaakt dat de GROe verantwoordelijk is voor een reeks wereldwijde „roekeloze” cyberaanvallen op politieke instellingen, bedrijven, media en sportorganisaties.

Enkele uren nadat de verijdelde hack bij de OPCW bekend was gemaakt, stelde het Amerikaanse ministerie van Justitie zeven GROe- officieren, onder wie de vier die ook in Den Haag waren, in staat van beschuldiging. De Amerikanen verdenken het zevental van het hacken van internationale organisaties.

De hackpogingen zouden gericht zijn op antidopingorganisaties in Europa, Canada en de Verenigde Staten, volgens Justitie-topman John Demers. Ook Westing House, een Amerikaans nucleair elektriciteitsbedrijf in Pennsylvania, was een doelwit.

In een gezamenlijke verklaring keurden de Europese politici Donald Tusk, Jean-Claude Juncker en Federica Mogherini de actie van de Russen af. Nederlandse Kamerleden van alle partijen hadden lof voor de MIVD.

‘Spionnenmanie’

De Russische regering doet de beschuldigingen af als onzin. Het ministerie van Buitenlandse Zaken in Moskou zegt volgens het Russische persbureau Tass dat er sprake is van „spionnenmanie”.

Een bron bij het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken ontkent tegenover de staatsnieuwswebsite Sputnik dat er sprake was van Russische spionage bij de OPCW. „We zijn lid van de OPCW, dus waarom zouden we die organisatie dan hacken?”, aldus de bron. „We hebben toegang, hun hele netwerk is toegankelijk voor ons. Dit is absurd.”

Dat de westerse inlichtingendiensten gezamenlijk actie hebben ondernomen tegen de GROe bleek al vorige maand. NRC en de Zwitserse krant Tages-Anzeiger meldden 13 september, op gezag van de Zwitserse inlichtingendienst, de arrestatie van twee GROe-spionnen, dit voorjaar in Den Haag. Dat blijken er nu dus vier geweest te zijn.

Reconstructie pagina 4-5
    • Liza van Lonkhuyzen
    • Joep Dohmen