Opinie

Voor een baan heb je meer aan filosofie dan aan beroepsonderwijs

Onderwijsblog We weten niet wat de banen van de toekomst zijn, dus ook niet welke studie daartoe opleidt. De Bildung van de filosofie heeft altijd zin, schrijft Josef Früchtl.

ANP Bart Maat

Geesteswetenschappen studeren is leuk, maar je maakt geen grote kans op werk. Dat is de zucht ofwel de waarschuwing die je sinds decennia verneemt. Toen ik 1975 in Frankfurt begon met mijn studie in filosofie had ik de aarzelende woorden van mijn moeder in mijn oor: “En wat kun je dan daarmee?” Geneeskunde zou volgens haar een veel betere keuze zijn. Want als arts mag je veel geld verdienen.

Inmiddels werd de werksituatie voor artsen in Duitsland steeds moeilijker. De term “Ärzteschwemme” kwam op in de jaren 1980 voor een overschot aan artsen. En daar zijn we al bij een cruciaal punt van de discussie belandt.

Lees ook: Vind maar eens een baan met filosofie

Want niemand weet precies te zeggen wat “de banen van de toekomst” (Klaas Dijkhoff, VVD) zullen zijn. Vanuit een economische perspectief moet je veeleer zeggen dat de arbeidsmarkt een grote dynamiek laat zien. De consequentie moet dan juist andersom zijn: niet het beroepsonderwijs maar Bildung is het beste onderwijs. Want met Bildung is bedoeld dat je leert in contexten te denken, verbanden te zien en tegelijk te differentiëren, en met de basiselementen van theorieen variabel om te gaan.

Thierry Vanlancker, Chief Executive Officer (zo noem je dit heden ten dage) bij AkzoNobel, zei het eens zo: “Ik heb wetenschapsfilosofie gedaan en me veel beziggehouden met Paul Feyerabend. Hij pleitte voor anarchie in het wetenschappelijk denken. Er zijn veel verschillende manieren om naar hetzelfde te kijken. Dat geldt ook binnen een bedrijf. Zet zes mensen voor dezelfde spreadsheet en ze trekken allemaal verschillende conclusies.”

Economistisch

Werkgevers huren geen opleidingen in maar individuen. Je moet als goed opgeleide werknemer meer bieden dan kennis in informatica. En het oude woord voor dat “meer” is Bildung.

Als je dus met de beperkte economistische VVD-er oogkleppen naar het hoger onderwijs kijkt, kun je als goed opgeleide econoom maar je hoofd schudden. Dit perspectief is uiteindelijk onverantwoord.

Juist als je economisch denkt mag je niet vergeten dat vandaag meer dan ooit de zogeheten “extrafunctionele” kwalificaties belangrijk zijn. Vroeger noemde men dit “de persoonlijkheid”, datgene dat boven functionele kwalificaties, de nuchtere opleiding, uitgaat.

Het oude en inmiddels – want we leven in het tijdperk van globalisering - ouderwetse Nederlandse woord “wijsbegeerte” brengt heel goed tot uiting wat met Bildung is bedoeld: een begeerte, een verlangen naar kennis. Zoals ook het oude Griekse woord “philosophia” het uitdrukt: liefde voor wijsheid. Het zou niet alleen jammer maar helemaal contraproductief zijn als we deze dimensie van kennis kwijtraken.

Josef Früchtl is hoogleraar in de filosofie van Kunst en Cultuur aan de Universiteit van Amsterdam.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.