Paul Biya, die al sinds 1983 president is van Kameroen en hoogstwaarschijnlijk herkozen wordt, stemde zondag, samen met zijn vrouw, in hoofdstad Yaoundé.

Foto Alexis Huguet/AFP

Een deel van Kameroen wil afscheiden

Ook op de verkiezingsdag zondag vielen er doden in Kameroen. Tanda Theophilus is een van de verkiezingswaarnemers. De Engelstaligen zijn de Franstaligen zo zat dat ze niet in dialoog willen.

Anders dan de Kameroeners hadden gehoopt, verliepen de verkiezingen zondag niet zonder geweld. In het Engelstalige deel werden twee mensen gedood door militairen. „We accepteren niet dat terroristen de verkiezingen onderbreken”, was de reactie van president Paul Biya, die hoogstwaarschijnlijk wordt herkozen, de uitslag laat een aantal dagen op zich wachten. Tanda Theophilus, politiek analist en onderzoeker voor de International Crisis Group (ICG) is op reis door het West-Afrikaanse land. Hij is een waarnemer tijdens de verkiezingen.

Er broeit van alles in Kameroen – de binnenlandse veiligheid was het belangrijkste onderwerp van de campagne. Niet voor niets reisde president Paul Biya af naar het Verre Noorden, de dichtbevolkte provincie waar sinds 2014 een strijd woedt tegen Boko Haram, de islamitische extremistische groepering uit Nigeria.

Nic Bothma/EPA
Nic Bothma/EPA
Nic Bothma/EPA

Biya, al sinds 1982 aan de macht, is er volgens de ICG in geslaagd de groepering „nagenoeg compleet” te verdrijven, met hulp van de Verenigde Staten. „Door naar het Verre Noorden af te reizen, kon hij laten zien: ik versloeg de terroristen hier, en zal hetzelfde doen met de terroristen in het westen”, zegt Theophilus.

Het ‘westen’, dat zijn de provincies Noordwest en Zuidwest. In deze Engelstalige regio’s zijn separatistische bewegingen actief: de Ambazonian Defence Forces, de Red Dragons en de Tiger-milities, groeperingen die vechten voor afscheiding van de Franstalige staat.

Meerdere milities

In het afgelopen jaar zijn meerdere gewapende milities ontstaan in de twee Engelstalige regio’s. Zo’n 20 procent van de inwoners van Kameroen is Engelstalig, ze worden achtergesteld door de Franstalige meerderheid en politieke elite van het land. Bijna alle ministers in de regering in hoofdstad Yaoundé spreken Frans, net als de politie en het leger.

In 2017 zorgden hervormingen in het onderwijs en het rechtssysteem – die juist worden gezien als belangrijke pijlers in de Engelstalige cultuur - voor onvrede onder Engelstalige leraren en advocaten. Hun protesten werden hardhandig neergeslagen, wat leidde tot meer verzet en de oprichting van verdedigingsmilities.

„Die situatie is de laatste maanden verergerd, de strijdende groepen zijn gegroeid in ledental”, zegt Theophilus. „Meer groepen zijn gewapend en ze dragen zwaardere wapens.”

Analisten schatten het aantal gewapende separatisten op duizend. De nationale legereenheden van Biya en de separatisten doen elkaar over en weer wrede dingen aan, zegt Theophilus, met dit jaar al zeker vierhonderd burgerdoden als gevolg. Een kwart miljoen mensen zijn de regio ontvlucht.

Olie op het vuur

Het optreden van het leger zorgt voor olie op het vuur, zegt Theophilus. In juni en juli wilden de Engelstalige groepen een provincie met meer autonomie. Nu nemen zij pas genoegen met een eigen staat, het gedroomde Ambazonia. „De enige dialoog waar de milities nog voor willen zitten, is om de separatie vast te stellen.”

Nic Bothma/EPA
Alexis Huguet/AFP
Marco Longoari/AFP

In Noordwest en Zuidwest winnen verschillende groepen aan terrein, ziet analist Theophilus, maar van één uniforme beweging is nog geen sprake: „Op de grond willen de separatisten best samen vechten, maar in de hogere leiding is sprake van spanning”, zegt Theophilus. De milities worden aangespoord, geleid en gesteund – met voornamelijk financiële middelen, maar ook bewapeningen – vanuit Engelstalige diaspora in de Verenigde Staten, België en Zuid-Afrika. „Zogeheten regeringen in ballingschap voor Engelstalig Kameroen zijn er altijd geweest. Ze zien nu hun kans schoon, denk ik. Maar aanhoudend geweld betekent nog niet dat de voortgang daarna duidelijk wordt en dat die separatie er komt.”

Nu de verkiezingen uit de weg zijn, verwacht Theophilus dat kiezers in de Franstalige gebieden zich weer zullen bezighouden met hun eigen zaken. „Biya wacht op zijn kans. Met een nieuw mandaat van het volk kan hij straks niet een paar, maar ál zijn legereenheden naar het Noord- en Zuidwesten sturen. Als de separatisten geen dialoog willen, dan krijgen ze die ook niet.”

    • Lisa Dupuy