Opinie

    • Michel Kerres

Drie tips voor de verdediging van de multilaterale orde

Bij de VN werden de dreigingen voor de wereldorde breed uitgemeten, hoorde Michel Kerres. Maar belangrijker is: hoe kan die orde worden gered?

Je kon het in alle VN-talen horen. De multilaterale orde, het stelsel van naoorlogse afspraken waarmee staten gezamenlijke problemen aanpakken, wordt bedreigd. Van de vroege ochtend tot de late avond regen staatshoofden, regeringsleiders en ministers in New York hun diagnoses van de wereldorde aaneen: het valt niet mee.

Nu is de High Level Week van de Algemene Vergadering van de VN niets voor lichtvoetige persoonlijkheden. De wereld is nog lang niet af, de jaarvergadering is een ernstige zaak. Ook is het gebruikelijk er de internationale samenwerking te bezweren – voor holle frasen word je er niet snel gestraft. Donald Trump, die met snoeverij de zaal aan het lachen maakte, is ook hierin een uitzonderlijk geval.

De wereldorde is een Amerikaanse uitvinding en een westers project dat de naoorlogse verhoudingen tussen staten in belangrijke mate bepaalde. Het was niet briljant, maar het bracht vrede en voorspoed.

Het waren dan ook vooral de westerse leiders die de orde tot belangrijkste onderwerp maakten. In de Algemene Vergadering spraken tweehonderd leiders. Ruim eenderde (34 uit een slordige steekproef van 95) nam de wereldorde tot hoofdmoot.

Het probleem van die orde is snel verteld. Twee grootmachten, China en Rusland, willen de machtsverhoudingen in de wereld graag herzien. Een aantal landen heeft traditioneel lak aan de orde, zoals Noord-Korea. Zorgwekkend is het pas sinds de VS, de hoeder van het systeem, met Trump een president kozen die niets ziet in de wereldorde. Trump zei in de VN dat hij niet gelooft in globalisme, maar wel in patriottisme.

Kun je het dan tegen Trump verdedigen? Drie tips voor de verdediging van de wereldorde.

  1. Vul de gaten op die Trump laat vallen

    Lilianne Ploumen, minister voor Ontwikkelingssamenwerking in het vorige kabinet, was de pionier van deze aanpak. Toen Trump meteen na zijn inauguratie de subsidie stopzette voor organisaties die vrouwen helpen bij gezinsplanning (en veilige abortus), begon Ploumen meteen een internationale inzamelingsactie om het tekort op te vangen. Vorige week werd in New York, voor de neus van Trump, geld opgehaald voor UNRWA, het VN-fonds dat Palestijnen ondersteunt en sinds kort geen geld meer krijgt van Trump.

  2. Verbeter de orde

    De Franse president Emmanuel Macron hield niet alleen een gloedvol betoog, hij had ook hervormingsvoorstellen. Hij wil op den duur nieuwe leden toelaten tot de VN-Veiligheidsraad en nog dit jaar een voorstel doen het veto van de permanente leden iets in te perken. Volgend jaar, als Frankrijk G7-voorzitter is, wil hij die club van rijke landen uitbreiden. Ook wil hij meer regionale samenwerking en die in kleinere verbanden, denk aan landen in Afrika.

  3. Vorm een tegenmacht

    Verzamel alle landen die van de wereldorde profiteren en leg gezamenlijk een noodverband, totdat Trump het veld ruimt. Voormalig NAVO- ambassadeur voor de VS Ivo Daalder en James M. Lindsay, voormalig lid van de Nationale Veiligheidsraad, bepleiten deze week in Foreign Affairs de oprichting van een liberale G9, een comité ter redding van de wereldorde, bestaande uit Frankrijk, Duitsland, het VK, Italië, de EU, Japan, Zuid-Korea, Australië en Canada.

    De tips tellen nog niet op tot een imaginaire Maginot-linie, maar het is een begin. Denk mee en stuur me uw tips. De universele rechten die deze wereldorde helpt verdedigen zijn het zeker waard.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.

    • Michel Kerres