Wei Tingting (29) over #MeToo in China: ‘Het is hier veel moeilijker om iemand een proces aan te doen, zoals in de VS.’

Foto Wenjun Chen

De overheid is bang voor Wei Tingting

Wei Tingting (29) is een van de Feministische Vijf. Als student zat ze vast vanwege een actie tegen aanrandingen in het openbaar vervoer tot Hillary Clinton om haar vrijlating vroeg. In China krijgt seksueel geweld sinds 2000 meer aandacht.

Wei Tingting (29) zag als kind hoe haar vader haar moeder sloeg. Dat vond ze heel gewoon: haar moeder had vast iets verkeerd gedaan en straf verdiend. Ze zag ook hoe andere vrouwen in het arme boerendorp waar ze opgeroeide soms in het openbaar werden geslagen. Daar keek niemand van op.

Omdat ze uitzonderlijk goed kon leren, mocht ze sociologie gaan studeren in de grote stad. Daar raakte ze geïnteresseerd in feminisme en activisme.

In haar tweede studiejaar voerde ze een Chinese versie op van De Vagina Monologen, in 2012 ging ze in Beijing de straat op in een met bloed besmeurde bruidsjurk, als protest tegen huiselijk geweld.

Haar acties vielen pas echt op toen Hillary Clinton in 2015 om haar vrijlating vroeg. Wei zat toen vast voor acties die ze voorbereidde tegen aanranding in het openbaar vervoer. Zelf was ze hier ook slachtoffer van geweest. Samen met vier anderen staat ze sindsdien bekend als een van de Feministische Vijf.

Nu werkt ze voor een niet-gouvernementele organisatie die zich bezighoudt met voorlichting op het gebied van gender en seksualiteit. Ze ziet dat de aandacht voor ongewenste seksuele intimiteiten in China de laatste tijd sterk toeneemt. Onder de hashtag #Woyeshi – #MeToo in het Chinees – komen spraakmakende gevallen van seksueel misbruik aan het licht.

Is de #MeToo-beweging in China vooral afgekeken van #MeToo in het Westen?

„De naam en de hashtag komen natuurlijk uit het Westen, maar onderwerpen als seksueel geweld en ongewenste seksuele intimidatie staan in China zeker al zeker sinds 2000 in de belangstelling. Die thema’s zijn universeel. Toen ik aan een tante uitlegde waarvoor ik gevangen had gezeten, zei ze: ‘O, gaat het daarover? Ik ben ook lastiggevallen in de bus. Dan steun ik jullie natuurlijk.’ Bij dit soort thema’s konden vrouwen elkaar altijd onmiddellijk vinden, maar het werd in China lang gezien als iets wat er nu eenmaal bij hoorde, iets waarover je niet praatte. Dat wordt nu doorbroken, en dat komt vooral door internet. Vrouwen zijn daarnaast ontwikkelder en zelfbewuster dan vroeger.”

Zijn er verschillen met de beweging in het Westen?

Lees ook: Buiten het Westen is #MeToo vooral een #WeToo

„Beschuldigingen van seksueel geweld worden hier vaker anoniem geuit. Het stigma is groot op vrouwen die hiermee naar buiten komen. Het is hier veel moeilijker om iemand een proces aan te doen, zoals dat in de Verenigde Staten wel kan. De autoriteiten willen dit soort zaken liever toedekken. Grote kans dat ze je account op sociale media sluiten. Censuur speelt zeker een rol.”

Hoe was het om opeens in het middelpunt van de internationale belangstelling te staan?

„Toen mijn advocaat me vertelde wie er allemaal steun hadden uitgesproken, moest ik huilen. Maar of het goed is dat iemand als Clinton zich met je zaak bemoeit, vind ik moeilijk te zeggen. Je wordt al snel onderdeel van een internationaal politiek steekspel. China is bang voor buitenlandse infiltratie in organisaties als de onze, dus door zo’n actie van Clinton wordt er enorm op ons gelet. Het leidt tot veel beperkingen en tot strengere censuur.”

Hoe kijkt u terug op de periode in de gevangenis?

„Ik heb 37 dagen vastgezeten. In het begin was ik heel gespannen. Maar op een gegeven moment dacht ik: ‘Ik ben opgeleid als sociologe, dus ik kan het maar het beste zien als een mooie kans om veldwerk te doen.’ Ik ben met de 29 andere vrouwen in mijn cel gaan praten. Ik heb er ook mijn huidige vriendin leren kennen. Dus het was zeker niet alleen negatief.”

De Chinese overheid is ook tegen huiselijk geweld en seksuele intimidatie. Waarom steunen ze u niet?

„Ook de Chinese Vrouwenbond [een nationale vrouwenorganisatie onder leiding van de Communistische Partij, red.] houdt zich de laatste tijd bezig met seksuele intimidatie in het openbaar vervoer. Officiële organisaties en media maken gebruik van rapporten die wij op het gebied van huiselijk geweld en seksuele intimidatie hebben gepubliceerd. Ik heb ook lezingen op universiteiten gegeven over deze thema’s. We hebben veel invloed, maar we zijn geen officiële overheidsorganisatie. Dat vindt de overheid een gevaarlijke combinatie. Ze zien onze acties als een gevolg van de #MeToo-campagne in het Westen. Ze zijn bang dat we een dekmantel zijn van westerse organisaties die het slecht met China voor hebben. Om die angst weg te nemen, accepteren we ook geen geld uit het buitenland.”

Ligt het in China misschien ook moeilijker omdat China een sterk hiërarchische maatschappij is?

„Seksuele intimidatie en seksueel geweld hebben altijd en overal met ongelijke machtsposities te maken. Harvey Weinstein kon zo lang zijn gang gaan omdat hij veel macht had in Hollywood. Wij hebben in China het geval Zhu Jun gehad, een beroemde presentator op de Chinese staatstelevisie. Hij was net als Weinstein iemand met veel macht in de entertainmentwereld, en die macht misbruikte hij.”

Uw ouders waren boeren die later een kapperszaakje begonnen. Begrijpen zij nog wel waarmee u bezig bent?

„Toen ik aan de universiteit van Wuhan ging studeren, bracht mijn vader me weg. Ik had gehoord dat de universiteit vijfduizend keer zo groot was als het stuk land van mijn vader. Ongelooflijk. Ik had nog nooit in de trein gezeten. We moesten eerst met twee bussen, daarna ruim twintig uur met de trein. Mijn vader spreekt geen algemeen beschaafd Chinees, dus ik moest alles voor hem vertalen. Mijn moeder heeft alleen door mij van #MeToo gehoord, anders had ze er haar hele leven waarschijnlijk nooit iets van meegekregen. Maar ze weet zeker zo goed als ik wat vrouwen te verduren hebben.”

Lees hier de andere verhalen uit de serie #MeToo buiten de westerse wereld

    • Garrie van Pinxteren