Buiten het Westen is #MeToo vooral een #WeToo

#MeToo wereldwijd

De mechanismen die #MeToo blootlegt, zijn van alle tijden. Maar zijn ze ook van alle werelden?

De vrouwen die geïnterviewd worden in de NRC-serie #MeToo buiten het westen.

‘Wie zal jou geloven, Isabel?’ laat Shakespeare het personage Angelo vragen in Measure for Measure. Angelo heeft Isabel vlak daarvoor een voorstel gedaan: om ervoor te zorgen dat haar broer niet ter dood wordt veroordeeld, moet ze met hem naar bed. Wanneer ze dreigt dit onoirbare voorstel publiek te maken, wijst Angelo erop dat hij een machtig man is, die zich kan beroepen op een ‘onbesproken levenswandel’.

Machtswellust en seksuele intimidatie: ze zijn van alle tijden en de mechanismen die #MeToo blootlegt, beschreef Shakespeare al in 1604. Maar zijn ze ook van alle werelden? Dat is een lastiger te beantwoorden vraag. Wie kijkt naar de herkomst van de beroemde hashtag, zal denken van niet: #MeToo werd pas breed opgepikt toen witte Hollywoodsterren de producent Harvey Weinstein beschuldigden van seksuele intimidatie.

En dat terwijl de slogan ‘Me Too’ al een jaar of tien bestond en werd gebruikt door de Afro-Amerikaanse activiste Tarana Burke. Met Me Too wilde ze aandacht vragen voor seksuele intimidatie van onbevoorrechte vrouwen. In de VS en Europa werd #MeToo vorig jaar vooral opgepakt door witte vrouwen. Ook het tegengeluid van iemand als de Franse actrice Catherine Deneuve - die samen met 99 anderen afstand nam van de #MeToo-beweging, omdat die zou uitlopen op een heksenjacht - vond alleen in westerse, witte wereld weerklank.

Global Gender gap

De visie van Deneuve en geestverwanten werd buiten het Westen niet opgepakt. Hoe anders geldt dat voor de #MeToo-beweging zelf. Die werd vanaf oktober 2017 in de eerste drie maanden in zeker 85 landen opgepakt. Er lijkt wat de publieke respons aangaat een duidelijke relatie te zijn met de plaats van een land op de ranglijst van het Global Gender Gap Report, dat jaarlijks wordt opgesteld door het World Economic Forum. Hoe kleiner de kloof, hoe meer respons. Maar ook in landen met een grote kloof, zoals India, China en Japan, werd gereageerd.

Japan, het land waar spreken over seksueel misbruik een taboe is en mannen hun fantasie loslaten op Lolita- of Hello Kitty-achtige meisjes, is daar een mooi voorbeeld van. Hier kwam de journaliste Shiori Ito als eerste naar buiten met haar verhaal van seksuele intimidatie. Meer vrouwen volgden en #MeToo werd een #WeToo – om de solidariteit te benadrukken en meer vrouwen over de streep te trekken. Toch werd Ito door veel Japanners gezien als slet die de vuile was buiten hing. Een echte Japanse zou immers nooit over dergelijke ‘schaamtevolle’ dingen praten, schreef Ito in Politico.eu.

#MeToo wereldwijd is meer dan het aankaarten van individuele gevallen

Succesvoller leek #MeToo in Zuid-Korea, waar openbaar aanklager Seo Ji-hyeon een medewerker van het ministerie van Justitie aanklaagde. In een land waar feminisme in de eerste plaats een scheldwoord is, was de reactie opvallend. Binnen de kortste keren volgden honderden vrouwen haar voorbeeld en brachten hun verhalen naar buiten. Ook in het gesloten China werd #MeToo opgepakt. Niet zozeer door de media, maar door feministen die vrouwen willen mobiliseren om op te komen voor hun rechten.

#MeToo kan dan ook, voor wie zijn of haar blik buiten het Westen werpt, gezien worden als reactie op patriarchale samenlevingen. Mooie voorbeelden hiervan zijn te vinden in Palestina, Indonesië en Oeganda. Media kregen dankzij #MeToo opeens oog voor initiatieven van vrouwen die hun rol in de samenleving ter discussie stelden. In India, waar koeien veiliger zijn dan vrouwen, kreeg de verkrachtingsepidemie in het land opeens meer aandacht in de media en durfden vrouwen naar voren te treden op social media. Er was kennelijk een kapstok nodig om er meer over te schrijven, zei Ranjana Kumari, een activiste en directeur voor het Centre for Social Research in New Delhi, bij Al Jazeera.

#MeToo gaat wereldwijd dus om meer dan het aankaarten van individuele gevallen, zoals vooral in het Westen is gebeurd, maar om bredere aandacht voor seksueel geweld in patriarchale samenlevingen, waar schaamte en schande het doen en laten van de vrouw bepalen. Ongeacht of de hashtag nu #MeToo, #WeToo of het in het Arabisch gangbare #Anakaman werd.

De Egyptische journaliste en activiste Mona Eltahawy benadrukte in verschillende media dat de beweging een begin is van de ontmanteling van traditionele verhoudingen. Zo ver is het allemaal nog niet – vooral op het Afrikaanse continent is de conversatie over #MeToo op enkele uitzonderingen na nog nauwelijks begonnen – maar het begin is er.

Lees hier de verhalen uit de serie #MeToo buiten de westerse wereld

Correctie (7 oktober 2018): In een eerdere versie van dit stuk werd de Japanse journaliste Shiori Ito foutief Shioti Ito genoemd. Dat is hierboven aangepast.

    • Toef Jaeger