Bevlogen arts helpt verkrachte vrouwen

Denis Mukwege

In Congo is seksueel geweld een oorlogswapen. Gynaecoloog Denis Mukwege krijgt de Nobelprijs voor zijn werk om verkrachte vrouwen enige waardigheid terug te geven.

Congolese vrouwenarts Denis Mukwege in 2014, toen hij van de EU de Sacharov-prijs kreeg.

Een jongen zag hoe zijn moeder in het openbaar werd verkracht en hoe zijn vader in stukjes werd gesneden. „Hoe staat die jongen later in het leven, zal hij morele waarden hoog houden?”, vraagt de gynaecoloog Denis Mukwege zich af in een documentaire over hem op Netflix. Het sociale weefsel van Congo is kapot gemaakt door verkrachtingen tijdens de vele oorlogen die het land de laatste twintig jaar meemaakte.

Ik ontmoette de zachtaardige man tien jaar geleden in zijn kliniek in de Oost-Congolese stad Bukavu. „Rapporten van mensenrechtenorganisaties, bezoeken van hoge politici en van journalisten, wat schiet ik er mee op, het geweld tegen vrouwen gaat door”, verzuchtte hij toen ongeduldig. Sindsdien kreeg hij enkele internationale prijzen en nu de Nobelprijs. Congo staat nu bekend als „de verkrachtingshoofdstad in de wereld” en huisvest tientallen internationale organisaties die ertegen strijden.

Lees ook dit interview met Mukwege uit 2015: ‘Verkrachting is steeds vaker een oorlogsstrategie’

In 2007 liep Mukwege haastig door zijn ziekenhuis nadat hij zojuist een jongetje van zeven had geopereerd. „De strijders kwamen zijn moeder verkrachten”, vertelde Mukwege, „maar zij wist te ontsnappen. Toen grepen ze het jochie en roosterden hem boven het vuur in de keuken”. De jongen had geen billen meer, alleen stompjes vlees met gerafelde huid, zonder anus. Ik begrijp het geweld na de verkrachtingen niet. Waarom verminken ze kinderen, waarom steken ze messen, stokken, vorken, geweren en andere harde voorwerpen in de vagina nadat ze hebben verkracht?”

Mukwege gaf iets later zelf het antwoord. „Ze doden hun slachtoffers nooit, want het doel van verkrachting is om het slachtoffer te vernederen. Daarom moeten de echtgenoten en kinderen vaak toekijken. De leiders van de strijdgroepen geven de opdracht. Het is een effectieve oorlogsstrategie”. De penis als oorlogswapen. Dorpen, zelfs hele regio’s raakten ontvolkt na dergelijke verkrachtingen.

Mukwege werd zo ook een vijand van de strijdgroepen en in 2012 werd er een aanslag op zijn huis gepleegd. Hij heeft zes dochters en na de aanval verliet hij tijdelijk Congo. Om snel weer terug te keren. Ondanks zijn zachtaardigheid is hij een bezeten man, die verkrachte vrouwen weer enige waardigheid wil geven.

Mukwege, zoon van een dominee van de pinkstergemeente, reageerde op het geweld in zijn land door zich te specialiseren in het herstellen van kapotgeschoten of -gestoken genitaliën. In 1999 opereerde hij zijn eerste patiënt. Een vrouw die was verkracht, waarna de dader een geweer in haar genitaliën duwde en de trekker overhaalde. „Ik dacht dat het het werk was van een gek, maar in hetzelfde jaar kreeg ik 45 van zulke gevallen onder ogen.”

Lees ook het portret van Nadia Murad, die samen met Mukwege de Nobelprijs voor de Vrede ontving: Yezidi-leider, strijder voor vrouwenrechten
    • Koert Lindijer