Afhaken Unilever klap voor plan Rutte dividendtaks te schrappen

Verhuizing

Schrappen van dividendbelasting trekt bedrijven, zei de premier. Maar Unilever blijft in Londen. Gaat de omstreden afschaffing door?

Premier Rutte zal vrijdag op zijn wekelijkse persconferentie veel lastige vragen krijgen over het besluit van Unilever. Foto Bart Maat / ANP.

Pijnlijk. Genânt. Een afgang. De reacties van oppositieleiders lieten zich raden nadat Unilever deze vrijdagochtend had bekendgemaakt het plan in te trekken om van twee hoofdkantoren één hoofdkantoor te maken – in Rotterdam.

Dat was impliciet maar overduidelijk steeds het belangrijkste argument voor het kabinet-Rutte III geweest om het meest omstreden plan uit het regeerakkoord te verdedigen: het afschaffen van de dividendbelasting. Als we dat niet doen, was het verhaal, zullen grote bedrijven Nederland de rug toe keren en dat kost banen. Empirisch bewijs voor deze stelling was er volgens veel economen niet, maar voor premier Mark Rutte (VVD) was het nu eenmaal gewoon zo. Hij geloofde er „tot in zijn diepste vezels in”.

Nu Unilever de voorgenomen herstructurering van het levensmiddelenconcern mét dat ene hoofdkantoor in Rotterdam niet doorzet, is voor de oppositie de consequentie eenvoudig. Het kabinet moet de dividendbelasting nu laten voortbestaan. Daarmee zou de 1,9 miljard euro die het ‘cadeautje’ aan buitenlandse beleggers kost, aan andere zaken kunnen worden besteed. „Nu zijn alle smoezen op”, twitterde PvdA-leider Lodewijk Asscher. „Vanmiddag moet ministerraad besluiten [de] dividendbelasting niet af te schaffen en het geld te investeren in Nederland.”

Persoonlijk verwijt

Zo eenvoudig is dat niet, maar het besluit van Unilever om de keuze voor Rotterdam in te trekken is onmiskenbaar pijnlijk voor Rutte. Uit de vele debatten die het afgelopen jaar over de afschaffing van de dividendbelasting zijn gevoerd, werd duidelijk dat Rutte zelf de grootste voorstander van de maatregel was. Het meest persoonlijke verwijt was dat hij zich voor het karretje had laten spannen van zijn vroegere werkgever – hij was voor zijn politieke loopbaan personeelsmanager bij Unilever.

Voor zijn coalitiepartners ChristenUnie en D66 was het van begin af aan zichtbaar lastig hem daarin openlijk te steunen. Op het congres van D66, zaterdag, zal de oproep om de dividendbelasting nu maar te behouden alleen nog maar sterker worden.

Bij zijn eigen VVD hoor je vaak stoere woorden als ‘afspraak is afspraak’ en ‘we staan voor onze handtekening’. Nu lijkt de meest omstreden afspraak uit de lange kabinetsformatie van vorig jaar eenzijdig te zijn gebroken. En niet eens door een politieke partner in de broze coalitie-Rutte III, maar door een privaat bedrijf. Rutte zou de dividendbelasting afschaffen, Unilever zou in Nederland blijven.

De premier noemde de naam Unilever in de discussies aanvankelijk niet expliciet, maar het was evident dat dit van oorsprong Brits-Nederlandse bedrijf een van de twee grote belanghebbenden bij de maatregel is. De andere is Shell. De dividendbelasting, een heffing van 15 procent op winstuitkeringen aan aandeelhouders, is vooral een probleem voor multinationals met een zogeheten ‘duale aandelenstructuur’: twee soorten aandelen, onder zowel Nederlands als Brits recht.

Hoe zat het ook al weer precies met de dividendbelasting? Beluister onze podcastaflevering: NRC Haagse Zaken #38: Wat je moet weten over de dividendbelasting

Plat spel

Unilever begon vorig jaar aan een heroverweging van de bedrijfsstructuur en kwam in maart met het voornemen de aandelen te unificeren en voor Rotterdam te kiezen als hoofdkantoor. Dat besluit moest alleen nog langs de aandeelhouders en wordt nu dus ingetrokken. Eind april bleek hoe plat het spel rond de afschaffing van de dividendbelasting was gespeeld. Uit ‘gewobde’ documenten – de dividendmemo’s – bleek dat Unilever-topman Paul Polman tijdens de kabinetsformatie geregeld met VVD’er Eric Wiebes had overlegd. Die was toen niet alleen staatssecretaris van Financiën, maar ook de fiscaal onderhandelaar bij de coalitiebesprekingen.

De VVD heeft altijd benadrukt, minister Sander Dekker (Justitie) deze ochtend nog kort voor de ministerraad, dat het bij de dividendbelasting niet alleen gaat om Unilever (of Shell). Het zou gaan om het ‘brede vestigingsklimaat’ van Nederland.

Als Rutte zich nu door topman Polman belazerd voelt en hij voor straf de dividendbelasting niet wil schrappen, wordt de politieke schade die hij al heeft opgelopen echt niet minder. Want dan erkent Rutte dat de maatregel om deze heffing af te schaffen samenhing met de wensen van Unilever. En dan ligt het ooit zo harde verwijt van ‘chantage’ voor de oppositie opnieuw voor het grijpen.

Correctie (5 oktober 2018): In een eerdere versie van dit artikel stond Rutte de naam Unilever nooit expliciet noemde in de discussie over de dividendbelasting. Dat klopt niet en is hierboven aangepast.

    • Philip de Witt Wijnen