Onbekende tekeningen ontdekt van jacht op ontsnapte slaven in Suriname

Er zijn onbekende tekeningen uit Suriname ontdekt over vruchteloze 18de-eeuwse Nederlandse legeracties om weggelopen slaven terug te halen.

Legerkamp in de jungle, aquarel door Georg Wilhelm Luck, 1775. Vooraan ligt Stedman in zijn hangmat met aan zijn voeten luitenant Luck, de tekenaar. Uit Stedman-biografie Dichter in de jungle. Nationaal Militair Museum, Soesterberg

Nooit eerder gepubliceerde tekeningen over 18de-eeuwse Nederlandse militaire acties in het Surinaamse oerwoud om weggelopen slaven terug te halen zijn ontdekt door historicus Roelof van Gelder. Hij stuitte op de tekeningen bij het schrijven van de biografie van John Gabriel Stedman, getiteld Dichter in de jungle, die vrijdag bij uitgeverij Atlas Contact verschijnt.

De Schots-Nederlandse Stedman schreef het beroemd geworden kritische boek over Suriname, Narrative of a five years expedition against the revolted negroes of Surinam (Londen 1796). Hij beschrijft samenleving en natuur in Suriname, en zijn liefde voor een zwarte vrouw. Hij maakte ook tekeningen bij zijn boek, waarvan die van wreed gestrafte slaven spraakmakend waren en iconische beelden over slavernij werden.

Iconisch beeld van slaaf opgehangen aan rib, uit Italiaanse uitgave John Gabriel Stedmans boek over Suriname. Wikimedia

Stedmans boek droeg zo mede bij tot een kritischer houding ten opzichte van slavernij, die uiteindelijk tot afschaffing van de slavernij leidden.

De nieuw ontdekte tekeningen zijn van een collega militair-tekenaar van Stedman, luitenant Georg Wilhelm Luck, die van 1773 tot 1778 samen met hem op expeditie was.

Op een van de tot nu toe ongepubliceerde tekeningen is een legerkamp in 1775 in de Surinaamse jungle te zien, met kapitein Stedman vooraan in een hangmat, luitenant Luck aan zijn voeten.

Van Gelder beschrijft aan de hand van Stedmans verslag hoe rampzalig en vruchteloos deze expeditie was, waarbij de onervaren soldaten, door regen, hitte, honger en ziektes geplaagd werden: „De positie van Stedman en zijn mannen was al na een paar weken hopeloos. Iedereen zat onder de bulten en zweren. Onervaren, slecht gekleed, en weerloos, belaagd door muskieten in een moordend klimaat moesten ze zich handhaven en paraat zijn om het op te nemen tegen een onzichtbare vijand. De enige remedie die hij tegen de jeukende muskietenbeten kende, citroensap, was niet voorhanden.”

De legerkamp-aquarel bevindt zich sinds een paar jaar in het Nationaal Militair Museum te Soesterberg, de andere onbekende tekening van Georg Wilhelm Luck is eigendom van een particulier in Nederland, en er zijn ook in de VS nog tekeningen van hem door Van Gelder gevonden.

Roelof van Gelder, Dichter in de jungle, John Gabriel Stedman 1744-1797, uitgeverij Atlas Contact
    • Paul Steenhuis