Klimaat

Klimaatoptimisme zonder roze bril

Op het duurzaamheidsforum Springtij, dat voor de negende keer werd gehouden op Terschelling, werden de deelnemers heen en weer geslingerd tussen optimisme en pessimisme.

Foto Springtij, Fjodor Buis

“De Nederlandsche Bank maakt zich sterk voor duurzame welvaart in Nederland”, zei Frank Elderson, directielid van DNB vorige week op het duurzaamheidsforum Springtij. Dat woord ‘duurzaam’ werd ruim zeven jaar geleden aan het missiestatement van De Nederlandsche Bank toegevoegd, na zorgvuldig beraad.
Eldersons toespraak maakte indruk bij de ruim 800 deelnemers aan het forum op Terschelling –bijna allemaal op een of andere manier werkzaam in de duurzaamheidsbusiness. Moeiteloos vervlocht de centraal bankier de lift naar de 36ste verdieping van de Eurotower aan de Kaiserstrasse in Frankfurt, zetel van de Europese Centrale Bank, met het duinpad naar Oosterend op Terschelling. Risicomitigatie en liquiditeitseisen in één verhaal met de gevlekte orchis en de klokjesgentiaan.

Onuitgestippelde paden

Elderson hield een optimistisch verhaal. We hoeven ons niet neer te leggen bij klimaatverandering, of verlies van biodiversiteit. Dat mogen we niet doen, willen we en zullen we niet doen, hield hij zijn gehoor voor:

‘Wij zijn hier bijeen om te waarborgen dat ook onze kindskinderen tijdens hun levenswandel over nog onuitgestippelde paden zullen worden vergezeld door zilvermeeuwen, scholeksters, ganzen, kievieten, wulpen, grutto’s, kluten, eidereenden en lepelaars.’

Er waren ook deelnemers die zich afvroegen of het daarvoor niet een beetje laat is. Misschien zelfs wel te laat. Eigenlijk was het hele forum een zoektocht naar de balans tussen optimisme en pessimisme.
Dat krijg je, als je van de vijftigste verjaardag van de Club van Rome een van je grote thema’s maakt. Die denktank, die in 1971 met zijn rapport Limits to growth als een van de eersten een brede modelstudie maakte over de grenzen aan onze manier van leven, veranderde het denken over duurzaamheid – dat toen nog amper een woord was.
Natuurlijk zaten er beperkingen aan de studie van de Club van Rome. De computers en de gebruikte modellen waren nog niet zo geavanceerd als nu. Maar het rapport schudde wel velen wakker. Is (permanente) economische groei uiteindelijk verenigbaar met het leven op een eindige planeet?

Een roze bril

Op die vraag werd ook dit jaar op Springtij naar een antwoord gezocht. Daarbij pingpongde de stemming heen en weer tussen uiterst somber en rebels positief.
‘Het is niet gemakkelijk om in een toekomst te staren die tegen 2100 +5°C kan zijn’, schrijft Wouter van Dieren, bedenker van Springtij in het programmaboekje. Daar tegenover waren er verhalen over de snel dalende prijs van zonnepanelen, de snelheid waarmee sloten en rivieren in Nederland schoner zijn geworden, de mogelijkheid om in Zweden houten flats te bouwen en zo de klimaatimpact van de bouw te verlagen.

Van Dieren herinnert aan De Zonnige Kijk, het prachtige verhaal van Marten Toonder over inwoners van Rommeldam die met roze brillen op niet meer de rokende puinhoop zien die ze zelf hebben gemaakt. Uiteindelijk bedenkt Tom Poes natuurlijk een list en komt het goed.
Op de laatste ochtend las Noordpoolreiziger Bernice Notenboom in de zonovergoten duinen een stukje voor uit haar binnenkort te verschijnen boek Arctica, een hommage aan de Noordpool:

‘Het is niet meer een elitair clubje dat zijn zorg over de klimaatverandering uitspreekt, het staat bij ons allemaal op het netvlies. Maar de 1,5 graden zal niet meer lukken, de brandwonden, gebroken botten en blauwe plekken van onze aarde zullen onvermijdelijk zijn en het verlies van iets prachtigs moeten we loslaten. De mens heeft ons naar deze plek gebracht; misschien vinden we ook wel een manier om eruit te raken.’

‘Rationele argumenten hebben geen succes in onze zoektocht’, zei Notenboom. ‘Het is tijd voor irrationele argumenten zoals optimisme.’

Paul Luttikhuis
Blogger

Paul Luttikhuis

Buitenlandredacteur Paul Luttikhuis volgt op dit blog nieuws over klimaatverandering. Hij schrijft over sociale en economische gevolgen, over manieren waarop landen zich daarop voorbereiden, over nieuwe wetenschappelijke inzichten en over de onderhandelingen na ‘Parijs’. Regelmatig zullen gastauteurs hun licht laten schijnen op deze thema’s.

    • Paul Luttikhuis