Opinie

Het gevaar van rechts is reëel en kan het bestel destabiliseren

Rechts-extremistische groepen beleven in Nederland sinds een jaar of drie een opleving. De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) publiceerde woensdag een rapport met die verontrustende strekking. Maar het beeld dat de veiligheidsdienst presenteert, is nogal vaag. Dat hangt volgens het rapport Rechts-extremisme in Nederland, een fenomeen in beweging samen met de aard van de groepen waar het om gaat. Die zijn zelf nogal fluïde van omvang en samenstelling. Genoemd wordt ‘Identitair verzet’, dat met enige regelmaat moslims intimideert door scholen of moskeeën te bezetten. Helaas maakt de inlichtingendienst in deze publicatie niet duidelijk of deze groep mogelijk banden onderhoudt met gelijkgestemde politieke partijen. Verder gaat het bijvoorbeeld om het zogeheten ‘studiegenootschap’ Erkenbrand, dat ultranationalistisch, nativistisch, racistisch en bedreigend is voor vrouwen. Voorbeeld: „Westerse vrouwen behoren simpelweg toe aan westerse mannen. Het (sic) mantra ‘baas in eigen buik’ is onzin en leidt alleen tot lage vruchtbaarheid.”

Volgens de ‘studievereniging’ staan er „eindeloze horden derdewereldmannen klaar” om westerse vrouwen te bevruchten. Kenmerkend voor deze groep zou zijn dat het hier gaat om mensen die horen bij de uit de Verenigde Staten overgewaaide alt-right, dat wil zeggen een verzamelnaam voor (vooral mannelijke) blanke nationalisten.

Het nieuwe rechts-extremisme is volgens de dienst niet meer antisemitisch, neonazistisch of fascistisch, maar anti-islamitisch. Het zou zijn aangewakkerd door het uitroepen van het kalifaat door ISIS en de vluchtelingen die in grote aantallen naar het westen afreisden in 2015. Belangrijker: het rechts-extremisme vormt een bedreiging voor de democratische rechtsorde omdat het diep ingrijpende veranderingen in de samenleving nastreeft of ondersteunt. Ofschoon hier en daar in die beweging grote fascinatie bestaat voor vuurwapens, gelooft de AIVD overigens niet dat er sprake is van een direct risico dat geweld zal worden gebruikt.

Dat valt dan maar te hopen. Het is de dienst niet ontgaan dat de soortgelijke beweging in Duitsland wel degelijk op grote schaal geweld gebruikt. Deze week nog hebben de autoriteiten in Saksen een rechtsextreme terreurcel opgerold. Dat eenlingen in deze uithoek van het politieke spectrum kunnen radicaliseren en extreem gevaarlijk kunnen worden, bewijst het geval van de moorddadige extreem-rechtse Noor Anders Breivik. Alleen hierom al is het goed als de Nederlandse binnenlandse veiligheidsdienst niet „blind is aan het rechteroog”, zoals wel werd gezegd van hun Duitse collega’s.

Het gevaar van rechtsextreme groepen is bovendien vooralsnog indirect: dat gezeten middenpartijen sluipenderwijs delen van de extreemrechtse agenda overnemen. Hiertegen waarschuwt bijvoorbeeld politicoloog Cas Mudde, expert op het terrein van rechts-extremisme.

Laat de publicatie van de AIVD daarom ook een aansporing zijn voor middenpartijen om de democratische hygiëne rond de eigen standpunten te bewaken.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.