Nobelblog

Nobelprijs voor scheikunde gaat naar gerichte evolutie eiwitten

Drie prijzen

Het zit erop, de wetenschapsprijzen zijn verdeeld. Daarmee sluiten we ook dit derde Nobelblog. Maandag werd de Nobelprijs voor Geneeskunde en Fysiologie toegekend aan James Allison en Tasuku Honjo, grondleggers van immuuntherapie tegen kanker. Dinsdag ging de Nobelprijs voor Natuurkunde naar Arthur Ashkin, Donna Strickland en Gérard Mourou, voor de ontwikkeling science fiction-achtig lasergereedschap.

U kunt de bekendmaking van de Nobelprijzen ook terugluisteren als podcast: wetenschapspodcast Onbehaarde Apen besteed elke dag aandacht aan de Nobelprijzen. Vanmiddag volgt de derde en laatste nobel-aflevering, over de Nobelprijs voor Scheikunde.

Belfoto

Twitter avatar NobelPrize The Nobel Prize Just in! George P. Smith taking early morning calls at home, immediately after the announcement of his #NobelPrize in Chemistry. Photographer: Marjorie R. Sable https://t.co/mQNtkSpE7X

Een nieuwe foto in de categorie 'nobelprijswinnaar aan de telefoon': de Amerikaan George P. Smith neemt felicitaties in ontvangst.

Evolutie in de reageerbuis

NRC schreef in 1999 over de experimenten van Frances Arnold:

Via de polymerase-ketting-reactie werd het cytochroom P450-gen vele malen gekopieerd waarbij ervoor werd gezorgd dat er steeds kleine overschrijffouten werden gemaakt (kunstmatige mutaties). Af en toe werden zelfs hele stukken uitgewisseld. Zo werden niet minder dan 200.000 nieuwe cytochroomvarianten verkregen.

Antizionisme

Nobelprijswinnaar George P. Smith steunt in een ingezonden brief in het universiteitsblad The Maneater in 2015 het antizionisme. “Anti-zionisme is niet hetzelfde als antisemitisme”, schrijft de bioloog van de Universiteit van Missouri in reactie op een eerder opiniestuk in het blad, door Joodse studenten die zich bedreigd voelden. Het anti-zionisme “is een sociale beweging die gelijke rechten eist voor iedereen die nu geregeerd wordt door het Joodse sectarische regime in Israël.” De methode van die beweging is geweldloze boycot van Israel (BDS: boycott, divestment and sanctions). Smith keert zich tegen “het discriminerende Joodse ethnocratische bestuur in Israël” en “de voortdurende onteigening en onderdrukkende Israëlische militaire bestuur in de bezette Westelijk Jordaanoever”. De beweging wil absoluut géén verbanning van de Joodse Israëli “uit het thuisland dat zij delen met de Palestijnse Arabieren”, aldus de Nobelprijswinnaar. Het streven is naar een liberale democratie met gelijke rechten voor iedereen.

TED-lezing

"Heb je ooit nagedacht over seks?" Zo begon Frances Arnold haar TED-lezing in 2012. "De natuurlijk wereld inspireert mij, als ingenieur."

Mabjes

Twitter avatar NobelPrize The Nobel Prize Sir Gregory Winter, awarded the #NobelPrize in Chemistry, has used phage display to produce new pharmaceuticals. Today phage display has produced antibodies that can neutralise toxins, counteract autoimmune diseases and cure metastatic cancer. https://t.co/p5fOfo0DwJ

Sir Gregory Winter heeft de techniek die George Smith ontwikkelde gebruikt om nieuwe antilichaam-medicijnen te ontwikkelen. Adalimumab dat gebruikt wordt bij de behandeling van arthritis en de ziekte van Crohn is zo'n medicijn.

'Kleine voeten'

Twitter avatar francesarnold Frances Arnold I have a rather small foot for these shoes. Sigh. https://t.co/t639IQLEH7

Linus Pauling is the only person to have been awarded two undivided Nobel Prizes. In 1954 he was awarded the #NobelPrize in Chemistry. Eight years later he was awarded the #NobelPeacePrize 1962 for his opposition to nuclear weapons.#NobelFacts pic.twitter.com/8SAp4LOVKP

— The Nobel Prize (@NobelPrize) September 24, 2018

Frances Arnold twitterde een paar weken geleden nog over de Nobelprijs! "Ik heb een te kleine maat voor deze schoenen. Zucht."

Kersverse wiki

Net als Donna Strickland, had George Smith nog geen wikipedia-pagina op het moment van de bekendmaking. Dat verandert nu snel!

Eiwitmantel

George Smith krijgt de prijs voor een labtechniek die hij ontwikkelde: faagdisplay. Wat is dat? Nou... zit u klaar voor een snelcursus biochemie? Mooi. Fagen zijn virussen die bacteriën infecteren. Bij faagdisplay krijgen fagen een eiwit op hun mantel gespeld. Zo kun je naar eiwitten vissen die zich aan dát specifieke eiwit binden.

Moleculen fokken

Frances Arnold gaf een paar maanden geleden nog een lezing op een Europees congres. Ze zei daar:

Ik bedrijf evolutie in het lab! Ik fok moleculen zoals je katten en honden fokt.

Evolutie in de reageerbuis

En... het nieuwsbericht voor de middagkrant is af.

Prijsverdeling

Frances Arnold krijgt de helft van de prijs, Gregory Winter en George Smith delen samen de andere helft.

Nieuwe eiwitten laten evolueren

Twitter avatar NobelPrize The Nobel Prize Frances Arnold, awarded the 2018 #NobelPrize, conducted the first directed evolution of enzymes, which are proteins that catalyse chemical reactions. Enzymes produced through directed evolution are used to manufacture everything from biofuels to pharmaceuticals. @francesarnold https://t.co/TGRxgjEHzv

De nobelprijswinnaars van dit jaar gebruiken evolutie om nieuwe eiwitten en enzymen te laten evolueren.

Weer een vrouw!

Frances Arnold is de vijfde vrouw die de Nobelprijs voor scheikunde heeft gewonnen. De vier vrouwen hiervoor waren:

1911 Marie Curie ontdekking radium en polonium
1935 Irène Joliot-Curie (dochter van Marie) voor de ontdekking van kunstmatige radioactiviteit
1964 Dorothy Crowfoot Hodgkin voor de bepaling van biologische structuren met behulp van röntgenstralen
2009 Ada Yonath, voor onderzoek van het ribosoom

De winnaars zijn...

We hebben de winnaars: de prijs gaat voor de helft naar Frances Arnold voor gerichte evolutie van enzymen, voor de andere helft naar George P Smith en Gregory Winter!

Deurtje dicht

Het deurtje gaat dicht... Het Nobelcomité is op tijd vandaag.

Klassiek zaaltje

Er is beeld uit Stockholm! We zien het bekende zaaltje van de Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen.

Ongemakkelijke video

Intussen klinkt er in sociale media kritiek op Gérard Mourou, een van de de nobelprijswinnaar natuurkunde van gisteren. Hij figureert in een filmpje uit 2013 ter promotie van het ELI (European light infrastructure) als briljante man, waar schaarsgeklede vrouwen omheen dansen. Waarom kiest een Europese wetenschapsorganisatie voor deze achterhaalde rolverdeling - vragen mensen zich af.

Weet u het nog?

De Nobelprijs voor scheikunde ging vorig jaar naar de bedenkers van de cryo-elektronenmiscroscoop. Wetenschapsredacteur Marcel aan de Brugh schreef toen:

[De cryo-elektronenmicroscoop] maakt details zichtbaar die voorheen vaag bleven. In cellen worden zelfs totaal nieuwe structuren gezien. Het levert hele nieuwe inzichten op. Bijvoorbeeld dat de cel geen overzichtelijke, simpele constructie is. Het blijkt er een oerwoud.

Scheikunde

Goedemorgen! Over een half uur weten we wie dit jaar de Nobelprijs voor Scheikunde krijgen. Zou de prijs eindelijk naar DNA-techniek CRISPR-cas gaan? Of wordt het toch de lithiumbatterij die vandaag in de prijzen valt? Wij durven niet meer te gokken, nadat we gisteren onjuist voorspelden dat de natuurkundeprijs wel weer naar een stel mannen zou gaan..

Maandag werd de Nobelprijs voor Geneeskunde en Fysiologie toegekend aan James Allison en Tasuku Honjo voor hun onderzoek aan immuuntherapie tegen kanker. Dinsdag ging de Nobelprijs voor Natuurkunde naar Arthur Ashkin, Donna Strickland en Gérard Mourou voor hun onderzoek aan laserfysica.