Nederland en Turkije willen nu vooruit kijken

Bezoek aan Turkije

De relatie met Turkije is „vriendschappelijk" maar nog verre van normaal.

Minister Stef Blok na een kranslegging op het mausoleum van Mustafa Kemal Atatürk, de eerste president van Turkije. Foto Jasper Juinen / ANP

Vindt de Turkse minister van Buitenlandse Zaken, Mevlüt Cavusoglu, nog steeds dat leden van de Nederlandse regering nazi-overblijfselen zijn? De vraag werd woensdag gesteld tijdens een persconferentie van Cavusoglu op zijn ministerie in Ankara. Naast hem stond zijn Nederlandse collega Stef Blok (VVD), die woensdag en donderdag op bezoek is in Turkije ter gelegenheid van het herstel van de diplomatieke betrekkingen.

Cavusoglu ontkende dat hijzelf, of president Erdogan, Nederlanders er ooit van had beschuldigd nazi’s te zijn. „Nederlanders zijn vriendelijke mensen. Wat we bedoelden is dat wat destijds gebeurde [met de Turkse minister van Familiezaken in Rotterdam, red.], ons deed denken aan de nazitijd.” Cavusoglu beschuldigde de media ervan zijn woorden te hebben verdraaid. „De media spelen hier een negatieve rol in. Jij ook”, beet hij de journalist toe. Blok staarde strak voor zich uit.

Bemoeienis uit Ankara

Het was het enige stekelige moment van het bezoek, dat verder in een vriendschappelijk sfeer verliep. Blok en Cavusoglu benadrukten dat ze het verleden willen laten rusten en vooruit willen kijken. Blok: „Het heeft geen zin om erin te blijven hangen.” Want Turkije en Nederland zijn twee bevriende landen en NAVO-bondgenoten met veel gemeenschappelijke belangen, zei hij. Van handel tot vluchtelingen tot de strijd tegen terrorisme. „De relatie met Nederland is voor ons van cruciaal belang”, zei Cavusoglu.

Lees ook dit verhaal over onderhandelen met Turkije: weglopen, terugkeren, weglopen

Blok typeerde de relatie tussen Nederland en Turkije als „vriendschappelijk”. Dat neemt niet weg dat er nog veel zaken zijn die een normalisering van de betrekkingen in de weg staan. Zo zijn er nog zeker twee Nederlanders die in Turkije in de gevangenis zitten, en twaalf anderen die het land niet uit kunnen. „We hebben daar aandacht voor gevraagd”, zei Blok. Toch stelt Nederland hun vrijlating niet als voorwaarde voor het herstel van de betrekkingen.

Ook maakt Nederland zich zorgen over de bemoeienis van Ankara met Turkse Nederlanders. Het meest recente voorbeeld is het Turkse plan om weekendscholen op te zetten in Nederland. Blok bracht het onderwerp ter sprake tijdens zijn onderhoud met Cavusoglu. „Ik heb gezegd dat het volkomen transparant moet zijn wat daar gebeurt”, aldus Blok.

Het herstel van de relaties met Nederland is onderdeel van een algehele Turkse toenadering tot Europa. Afgelopen weekend bracht Erdogan voor het eerst in vier jaar een bezoek aan Duitsland. De toenadering is vooral ingegeven door economische overwegingen. Want de Turkse economie bevindt zich in een crisis, die is verergerd door een handelsconflict met de VS. Cavusoglu: „In tijden van wereldwijde handelsoorlogen, geloven wij in multilateralisme.”

EU-toetreding

Turkije wil graag het EU-toetredingsproces nieuw leven inblazen en hoopt daarbij op steun van Nederland. Maar Blok liet weten dat daar geen sprake van kan zijn zolang Turkije geen vooruitgang boekt op het gebied van de mensenrechten, de persvrijheid en de rechtstaat. „Turkije moet aan veel criteria voldoen voordat het in aanmerking komt voor toetreding. Ik denk dat het eerst stappen moet zetten voordat er sprake kan zijn van enige vooruitgang.”

Sterker nog, Nederland wil als enige EU-land dat er wordt gekort op het Europese toetredingsgeld dat naar Turkije gaat. Het gaat om zo’n 600 miljoen euro per jaar. Heeft Nederland dit standpunt gewijzigd nu het weer op vriendschappelijke voet staat met Turkije? Blok: „Een meerderheid in de Tweede Kamer wil daar een einde aan maken, tegen de achtergrond dat het toetredingsproces stil ligt. En dat begrijp ik ook.”

Nederland schiet Turkije nog wel een beetje te hulp in deze economisch zware tijden. Blok en Cavusoglu hebben het initiatief genomen voor een economische raad, die ondernemers uit beide landen samenbrengt. „Turkije biedt economisch ook mogelijkheden, zoals het de afgelopen vijftien jaar heeft laten zien. Nederland is op dit moment de grootste investeerder in Turkije en ik weet van Nederlandse ondernemers dat ze erg geïnteresseerd zijn om in Turkije te investeren. Zo kunnen we Turkije helpen, en worden we er beide beter van.”

Blok zou nog een onderhoud met Erdogan hebben op het presidentieel paleis. Maar dat ging niet door.

    • Toon Beemsterboer