Maarten Baas brengt via Mies Bouwman ode aan zichzelf

Maarten Baas Ontwerper

DWDD vroeg hem om een bijdrage aan een kunstwerk over Mies Bouwman. Ontwerper Maarten Baas maakte stiekem een ode aan zichzelf.

Videostill DWDD

Een ode aan presentatrice Mies Bouwman? Of schaamteloze zelfpromotie? Ontwerper Maarten Baas (40), bekend van zijn verbrande en gekleide meubelen, moet lachen om de vraag. In De Wereld Draait Door (DWDD) werd woensdag een door zeven kunstenaars gemaakt Mies Bouwman-monument onthuld. De bijdrage van Baas – grote, in marmer uitgehakte letters MB – blijkt niet alleen een eerbetoon aan de in februari overleden presentatrice. De initialen staan óók, en misschien wel in de eerste plaats, voor Maarten Baas zelf.

De DWDD-redactie nodigde dit voorjaar zeven kunstenaars uit om binnen een kubus van 80×80×80 centimeter een ode aan Mies Bouwman te brengen. Ook Gerti Bierenbroodspot, Bas Kosters, Ans Markus, Robin de Puy, Marte Röling en Siegfried Woldhek werkten mee. Het resultaat, een 5,6 meter hoge totempaal, heeft sinds woensdag een vaste plek in het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid in Hilversum. In het door Bouwman gepresenteerde programma Mies en Scène (1965-1969) maakten kunstenaars als Jan Wolkers en Wim T. Schippers ooit een vergelijkbare totempaal.

Baas zegt dat hij met zijn kunstwerk de aandacht-economie van DWDD en het kunstmatige karakter van media aan de orde wil stellen. Bij Matthijs van Nieuwkerk hield hij zich nog op de vlakte. Maar aan NRC onthult hij zijn ware bedoelingen.

Was u meteen van plan deze grap uit te halen?

Baas: „De Wereld Draait Door bood me voor mijn bijdrage slechts een materiaalkostenvergoeding. Dagelijks krijg ik verzoeken om gratis ergens aan mee te werken. Voor goede doelen doe ik dat soms. Mies Bouwman heeft veel voor de Nederlandse cultuur betekend, maar los daarvan ken ik haar niet. Ondanks dat ik het een eer vind dat ik uitgenodigd werd, zie ik niet waarom dat gratis zou moeten.

Ontwerper Maarten Baas in zijn atelier tijdens de opname van een filmpje voor in De Wereld Draait Door. Foto Studio Maarten Baas

„Zo’n televisieprogramma speculeert erop dat je meewerkt omdat het ‘goed voor je pr is’. Aandacht is dus het betaalmiddel. Toen ik besefte dat mijn initialen gelijk zijn aan die van Mies Bouwman, zag ik een kans om deze opdracht zo te draaien dat het een autonoom werk werd binnen een thema dat me sowieso al bezighoudt.”

Namelijk?

„De machinaties van de aandacht-economie. Vier jaar geleden heb ik bij de designbeurs in Milaan nieuwe meubels gepresenteerd met een circus, inclusief lachspiegels en clowns. Daarmee bespotte ik niet alleen mezelf, maar ook de beurs. In de wereld van media en sociale media is het een kwestie van geven en nemen van aandacht. En tegen elke prijs wordt die aandacht opgeëist. Aandacht is iets waard, het is een betaalmiddel.”

En daarvan profiteert De Wereld Draait Door?

„Dat programma heeft een zekere reputatie. De grenzen tussen altruïsme en egoïsme, en tussen een authentiek verhaal en een verkooppraatje vervagen daar soms. Zelf zat ik al diverse keren bij Van Nieuwkerk aan tafel. Bijvoorbeeld om over mijn overzichtstentoonstelling in het Groninger Museum te vertellen, of over mijn rol als ambassadeur van de Dutch Design Week. Ja, ik zat daar om dingen te verkopen. Op zich is daar niks mis mee, zo werkt het systeem. Maar de lijnen vervagen.”

Lees ook over de bekendmaking van het overlijden van Mies Bouwman in DWDD in februari 2018: Zeven intense Miesminuten in DWDD

En toen dacht u: ik ga mijn eigen initialen op een Mies Bouwman-monument zetten?

„Ja. Door die initialen uit te vergroten lijkt het alsof ik iets altruïstisch doe. Maar eigenlijk zet ik mezelf op een sokkel. Die letters zijn ook niet echt van marmer, maar van piepschuim en ik sta er naast, als een zogenaamde beeldhouwer. Ik speel met echt en onecht, dat past bij televisie. De sculptuur, de uitzending op tv en de mini-campagne eromheen: dat geheel is mijn kunstwerk.”

Bent u niet bang dat de initiatiefnemers en de bezoekers van Beeld en Geluid zich besodemieterd voelen?

Lachend: „Als de tenen lang zijn, kan het weleens mijn laatste airplay bij De Wereld Draait Door zijn geweest. Maar alles voor de kunst. Aan de andere kant: met een bochtje om een opdracht heen gaan, is wat ik altijd doe. Wat hadden ze anders van me kunnen verwachten?”

Wat hoopt u los te maken?

„In eerste instantie gaat het me om het werk op zich. Maar misschien kan het ook de discussie aanwakkeren over dat kunstenaars vaker in geld worden uitbetaald in plaats van met aandacht. Dan heb ik toch nog een goed doel gediend! Minister Wiebes vroeg zich onlangs in Zomergasten af waarom de overheid wel een kunstenaar moet subsidiëren, maar niet de loodgieter. Als je die lijn doortrekt, dan moeten ze beiden gewoon voor hun werk betaald worden. Maar ik laat het aan anderen over om die discussie verder te voeren. Ik ben een hofnar, geen activist. Ik ontregel het spel van de aandacht-economie even.”

    • Arjen Ribbens