Javier Bardem: ‘Werken met Penélope doet soms pijn’

Interview In ’Todos lo saben’ hebben Javier Bardem en zijn vrouw Penélope Cruz allebei een hoofdrol. Bardem: „Sommige scènes bleven tussen ons hangen.”

Het wordt ons vooraf ingeprent door pr-dames op het dakterras van het Marriot. Stel acteur Javier Bardem (49) geen vragen over zijn privéleven, grote kans dat hij boos van tafel loopt. Toch zijn dat soort vragen in Cannes lastig te vermijden. Bardem speelt begin mei met wederhelft Penélope Cruz (44) de hoofdrol in openingsfilm Todos lo saben (‘Ze weten het allemaal’), een thriller van de seriële Iraanse Oscarwinnaar Asghar Farhadi.

Javier Bardem en Penélope Cruz zijn Spanjes ‘power couple’. Ze kennen elkaar al sinds 1992, toen ze allebei doorbraken in de van machismo, stieren en ham doordrenkte sekskomedie Jamón, Jamón. Bardem speelde onderbroekmodel Raúl, ingehuurd om naaister Silvia (Cruz) te verleiden en zo weg te lokken van het zoontje van de fabrieksdirecteur, van wie ze zwanger is. Cruz, een tiener, moest continu topless, twee acteurs zogen in de film aan haar tepels. Een trauma, zei ze later. Maar bij hun seksscène op een biljarttafel zie je de passie er al vanaf spatten, blikte Bardem terug.

„Er zijn zoveel stadia in onze relatie”, zegt hij in Cannes. „Penélope was indertijd 16, 17 jaar, ik 22. Kinderen nog maar. Ons contact verwaterde. In 2007 zagen we elkaar terug op de set van Woody Allens Vicky Cristina Barcelona. We hadden allebei direct zo’n gevoel van: ‘Hé, dat is gek! Daar wil ik meer over weten’.”

Inmiddels zijn ze een getrouwd stel met twee kinderen: Leon (7) en Luna (5). Vorig jaar waren ze een koppel in biopic Escobar: Bardem als cokebaron, Cruz als zijn maîtresse. In Todos lo saben spelen ze de ex-geliefden Paco en Laura. Bardem: „Het is nu heel anders dan toen. We zijn ervaren professionals, geen kids. We voeden twee kinderen op, en dan leer je dat de realiteit veel belangrijker is dan fictie. Jouw kinderen willen niet Pablo Escobar zien thuiskomen, maar papa. Niet Laura, maar mama.”

‘Zelfkwelling hielp mij niet’

Al met al valt het met Javier Bardems fameuze geslotenheid in Cannes best mee, al belanden we hier via een omweg. Hoe voorkom je als filmpaar dat je je rollen mee naar huis neemt? Penélope Cruz merkte eerder in een interview in Cannes op dat zij al lang voor haar moederschap brak met ‘method acting’. „Als twintiger folterde ik mezelf, dacht ik dat mijn performance beter werd als ik maanden ‘in karakter’ bleef. Nu besef ik dat al die zelfkwelling mij niet hielp.” Javier Bardem: „We hebben geleerd een bloedrode streep te trekken tussen film en privé. Volgens mij ben ik daardoor als acteur beter geworden. Wanneer ik nu in een rol stap – of beter: spring – ben ik veel hongerig dan als ik al 24 uur ‘in karakter’ ben. Al dat gepeins is nergens voor nodig.”

In wezen is hij al een tobber, vervolgt Bardem. „Ik ben in therapie, dat raad ik iedereen aan.” Hij zou graag iemand als wijnboer Paco in Todos lo saben zijn. „Die heeft het veel te druk om zijn tijd te verspillen aan peinzen en navelstaren. Dat soort mensen zijn fucking gelukkig. Soms ben ik ook zo, dan gaat het goed met me. Soms zit ik vast in mijn hoofd, dan niet. Mijn kinderen helpen mij enorm. Natuurlijk maak je plannen voor ze, maar ben je bij ze, echt bij ze, dan leef je in het hier en nu. Ook daarom is het geweldig om een vader te zijn.”

Lees ook de recensie van ‘Todo lo saben’: De broosheid van een warme familie in nood

Javier Bardem won in ruim een kwart eeuw bijna elke denkbare acteerprijs: Goya’s (vijf keer), Bafta, SAG, Golden Globe, Oscar, Cannes, Venetië (twee keer). Hij groeide op in coulissen en op filmsets: zijn moeder Pilar, in Spanje bekend als ‘La Bardem’, is een bekend actrice en links-katholiek activiste, oom Juan Antonio regisseur. Zijn eerste liefde was schilderen: hij studeerde vier jaar in Madrid aan de kunstacademie. „Landschap, architectuur of zelf kleuren boeiden me niet zo”, zegt hij. „Portretten waren mijn ding. Ik observeer graag mensen. Wat is het verhaal achter een gezicht?”

Als bijverdienste deed hij reclames en bijrolletjes. Pas na zijn doorbraak in Jamón, Jamón werd Bardem fulltime acteur; hij twijfelde inmiddels aan zijn schildertalent. In Spanje was hij snel een begrip, mondiaal brak hij door als homoseksuele Cubaanse dichter Reinaldo Arenas in Julian Schnabels Before Night Falls in 2000, en met het regiedebuut van John Malkovich, zijn eerste fan in Hollywood: The Dancer Upstairs.

Met zijn slaapkamerogen en atletische gestalte – Bardem speelde ooit in het rugbyteam van Jong Spanje – is hij een beeldschone man. Maar als schurk bleek hij een sensatie: de doodse, onpeilbare moordenaar Anton Chigurh in No Country for Old Men bezorgde hem in 2007 tientallen prijzen, waaronder een Oscar.

Kunstfilm of blockbuster, held of schurk: Bardem is het naar eigen zeggen om het even. „Anton Chigurh was wel mijn grootste uitdaging. Hij is een ondoordringbaar symbool van het kwaad, een idee. Bij andere helden of schurken zoek ik gewoon naar drijfveren. Denk aan Silva, de vijand van James Bond in Skyfall (2012). Een gepijnigd man, een verstoten zoon, Bond is de betere broer die hem vervangt. Silva wil iemand anders zijn omdat zijn moeder hem verwierp. Die afgunst: op straat ontmoet je talloze Silva’s. Ik hoef alleen de vlam maar wat hoger te zetten.”

Het smeult tussen de exen

In Todos lo saben smeult het tussen de gewezen geliefden wanneer Laura’s dochter wordt gekidnapt. Cruz implodeert meermalen in huilbuien of hysterie. Is het lastig je vrouw te zien lijden op de set? Bardem: „Dat is niet echt lijden, maar een emotioneel proces waarmee Penélope iets creëert. Je haalt iets uit je lichaam en stop dat weer terug: Ik begrijp en respecteer dat proces.

„Er is een scène in een auto waarin Penélope een paniekaanval krijgt. We moesten die dag echt een ambulance bellen: ze kan zoveel stress oproepen dat haar lichaam er heftig op reageert. [Regisseur] Asghar [Farhadi] was heel grappig. ‘Ben je oké? Goed … zullen we het nog eens doen?’ Hij had die scène nog niet helemaal … Enfin, de ambulance arriveert en die gasten gingen uit hun dak. Stel je voor: je krijgt een melding en dan ligt Penélope Cruz daar op de grond te hyperventileren. Ze vroegen meteen of ze een selfie met haar mochten maken.”

Zulke dingen hang je dan bij thuiskomst gewoon aan de kapstok? „Het gaat niet om een rol, maar om een concrete scène. Die herken je van tevoren. Zo vraagt Penélope mij ergens in Escobar om een gunst en bedreig ik haar dan met een afschuwelijke dood. Dat doet pijn, je bezoekt samen plekjes en hoekjes waarvan je denkt: oef. Dat blijft even tussen ons hangen, we gaan dan heel voorzichtig met elkaar om. Acteurs moeten van alles op het aanrecht leggen om te kunnen koken. Maar dat weet je van elkaar.”

    • Coen van Zwol