Recensie

De broosheid van een warme familie in nood in ‘Todos lo saben’

Drama Het Spaanstalige Todos lo saben van regisseur Asghar Farhadi is een spannend ontvoeringsdrama. Maar de indrukwekkende film met Javier Bardem en Penélope Cruz in de hoofdrollen, biedt meer dan alleen een thriller.

Laura (Penélope Cruz) en Paco (Javier Bardem) in ‘Todos lo saben’.

De Iraanse regisseur Asghar Farhadi bouwt gestaag verder aan een zeer consistent en indrukwekkend oeuvre. Met twee Oscars op zak – voor scheidingsdrama A Separation en het duistere The Salesman – is inmiddels wel duidelijk waarin hij uitblinkt: films over families en hun vaak gecompliceerde betrekkingen.

Die families zijn bij Farhadi geen veilige havens, ver van de boze buitenwereld. Families staan bij hem altijd middenin de wereld, ook omdat de materiële omstandigheden bij hem altijd een grote rol spelen. Geld – wie het heeft en wie niet – is vaak doorslaggevend voor het drama. Van film tot film verfijnt Farhadi zijn instrumentarium en kijkt hij met nog meer diepgang naar zijn personages. Maar hij doet dat nooit op een manier die nadrukkelijk naar zichzelf wijst. Juist die bescheidenheid is indrukwekkend.

Het helpt natuurlijk dat Farhadi inmiddels zo’n grote reputatie heeft dat hij voor zijn tweede film buiten Iran – eerder maakte hij het Franstalige Le passé – de beschikking had over drie van de allerbeste Spaanstalige acteurs: Penélope Cruz, Javier Bardem en de Argentijnse grootheid Ricardo Darín in een min of meer dienende bijrol.

In Todos lo saben (‘Ze weten het allemaal’) komt een over de wereld uitgevlogen Spaanse familie weer bijeen in hun dorp van herkomst voor een bruiloft. Het bruiloftsfeest wordt bruut onderbroken als de tienerdochter van Laura (Cruz) ontvoerd blijkt te zijn. De ontvoerders eisen 300.000 dollar en dreigen het meisje om te brengen, als de familie de politie inschakelt. Haar man Alejandro (Darín) bevindt zich nog in Buenos Aires, maar Laura krijgt hulp van haar jeugdliefde Paco (Bardem). De ontvoerders gaan ervan uit dat de Laura en Alejandro welvarend zijn, maar dat blijkt schone schijn: Alejandro is al twee jaar werkeloos. Het losgeld hebben ze niet.

De ontvoering geeft Todos lo saben spanning, maar toch is dat niet waar de film uiteindelijk om draait. Want Todos lo saben is vooral een film over broosheid van vertrouwen in een gemeenschap, die op het eerste gezicht zo warm en liefdevol lijkt. Aanvankelijk denkt de familie dat de ontvoering het werk is van een professionele bende. Maar al snel ontstaat het vermoeden dat de ontvoerders hulp krijgen van iemand in hun naaste omgeving. Daardoor begint een hele keten van dominostenen te vallen van wederzijdse twijfels, verdachtmakingen, familiegeheimen en oud zeer. De paranoïa krijgt ook tamelijk ongemerkt, maar onweerstaanbaar de kijker in de greep.

Lees ook dit interview met Javier Bardem: ‘Werken met Penélope doet soms pijn’

Wat is echte loyaliteit en solidariteit, als de nood aan de man komt? Dat blijkt lang niet zo’n ongecompliceerde kwestie te zijn, als we in goede tijden wellicht graag zouden willen denken. De menselijke neiging om bij tegenslag overhaast een schuldige te kunnen aanwijzen, blijkt haast onuitroeibaar te zijn.

Farhadi toont de breekbaarheid van solidariteit, maar doet dat zonder enorme overdrijvingen of theatrale uitbarstingen. De regisseur kiest niet voor pessimisme en ook niet voor optimisme, maar blijft een film lang trouw aan zijn nuchtere, observerende stijl, die juist gespeend is van moralisme en ideologie. Farhadi is geen filmmaker die daverende uitspraken doet over de menselijke natuur. Hij laat slechts zien dat elke keuze – groot of klein, ten goede of ten kwade – een prijs heeft. Dat is genoeg.

Correctie (03-10-2018): In een eerdere versie stond ‘Todo lo saben’, dat moet zijn ‘Todos lo saben’.