Brexiteers zwepen Tories op tegen May

Partijcongres Conservatieven

Premier May zoekt op het Tory-congres steun voor haar compromisvoorstel. Zonder veel succes. „May moet ophoepelen.”

Ex-minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson (midden) arriveert bij het congrescentrum in Birmingham, maandag, om Conservatieve partijgenoten toe te spreken. Foto Neil Hall/EPA

Lisa Parker toont trots haar iets te strakke zelfgemaakte T-shirt. Onder elkaar heeft het Conservatieve raadslid uit Rugby de namen Boris, Jacob en Nigel gedrukt, verwijzend naar de heren Johnson, Rees-Mogg en Farage, haar lievelingsbrexiteers. „Gisteren had ik mijn andere shirt aan. Met mijn lijfspreuk: ‘I like my Brexit just like my men’”, zegt Parker. „Hard”, fluistert ze. Schaterlach.

Behalve dat Britten nog steeds Benny Hill-achtige grappen waarderen, maakt Parker duidelijk dat de leden van de Conservatieven tegen het Chequers-plan van partijleider en premier Theresa May zijn. Te veel water bij de wijn. Te veel verplicht EU-regels volgen na het uittreden eind maart 2019. Te weinig Britse controle over de eigen economie en regelgeving. In de kern: te slap.

De partijleden worden opgezweept door Rees-Mogg („wij geloven in democratie, de EU niet”) en Johnson („de enigen die profiteren van de onzekerheid veroorzaakt door Chequers zijn UKIP en Jeremy Corbyn”). Sinds zijn aftreden in juli als minister van Buitenlandse Zaken herhaalt Johnson zich: Chequers is rampzalig. „We kunnen niet nu akkoord gaan met een halfbakken compromis en denken dat wij het later wel recht zullen zetten.”

De activisten van de Leave means Leave-beweging tonen gelikte filmpjes over waarom de Brexit zo’n goed idee is. Als beeld getoond wordt van Commissie-president Jean-Claude Juncker met een glas rode wijn in zijn handen, volgt boegeroep. Na jaren van campagne voor uittreden heeft die reactie iets ingestudeerds. En het is hypocriet. ’s Avonds verlaat een prominente minister en boegbeeld van de Vote Leave-campagne een restaurant. Hij moet zich aan stoelen vasthouden om overeind te blijven. De rode wijn op tafel bewijst dat hier van rugklachten geen sprake is.

Onzalig compromis

Kritiek op Chequers is er volop, maar voor de vraag die op het congres boven de markt hangt deinzen de meeste Brexiteers terug. Zijn zij echt bereid een akkoord, ook al is het een onzalig compromis, weg te stemmen als het er dit najaar op aankomt in de belangrijkste parlementaire stemming van de laatste decennia?

Lees ook: Hebben de Britten spijt van hun keuze? En elf andere vragen over de Brexit

Verwerpen zij de deal dan ligt het lot van May, die deze woensdag zelf een grote rede zou houden op het congres, in handen van Labour. Daar is partijleider Jeremy Corbyn na een sterk congres vorige week uit op verkiezingen. Hij zal zijn Lagerhuisleden opdragen tegen een akkoord te stemmen. Een aantal gematigde Labour-politici zal zich – uit plichtsbesef, bang voor chaos – verzetten. Maar als May uiteindelijk onvoldoende door Labour gesteund wordt, zullen haar plannen worden weggestemd. Dan belandt zij, en de Britse politiek, in terra incognita. Een tweede Brexitreferendum of verkiezingen behoren tot de mogelijkheden.

In Birmingham gonst het van de speculaties. May zou bereid na het partijcongres een groots compromis te aanvaarden. Naar verluidt zal ze accepteren dat in een noodgeval Noord-Ierland onderdeel blijft van de interne markt, zodat de grens op het Ierse eiland onzichtbaar blijft, maar alleen als de EU toezegt dat de Britten alleen voor de handel in goederen bij de interne markt mogen. „Op die manier hoeft de noodregeling voor Noord-Ierland nooit in werking te treden”, zegt Charles Grant, directeur van de gezaghebbende denktank European Centre for Reform.

Partijleden eisen dat hardliners actie ondernemen. „May moet ophoepelen voordat het te laat is!”, roept een man tijdens een anti-EU-bijeenkomst. Hard applaus volgt. Nee, nee, nee, bezweert Rees-Mogg. Dat is de verkeerde tactiek. „Gezien de flinterdunne meerderheid van de regering in het Lagerhuis zou niemand een substantieel betere Brexit kunnen bereiken”, zei hij.

‘Steady boy, steady’

Zijn advies? Eerst zorgen dat de Tories aan de macht blijven en het Verenigd Koninkrijk eind maart uit de EU treedt, zonder politieke chaos. „Steady boy, steady is mijn devies. We zijn zo dichtbij het doel waar we decennia voor geknokt hebben. We moeten nu ons hoofd koel houden”, zei Rees-Mogg. „De premier verdient onze steun. We moeten haar wel overtuigen de juiste koers te varen.”

May weet dat hoe fermer ze is, hoe meer steun ze geniet. Daarom liet ze haar ministers hard uitvaren tegen de EU. „De EU moet eindelijk de onderhandelingen serieus nemen”, zei Brexitminister Dominic Raab.

De geschiedenis van de Sovjet-Unie toont dat „als je van de EU een gevangenis maakt, de drang om weg te komen alleen maar groeit”, zei Jeremy Hunt (Buitenlandse Zaken).

Dit zijn uitspraken die partijleden willen horen. Het nadeel is dat de EU meeluistert. De EU reageerde getergd. Vooral de Baltische staten waren boos, terwijl May hoopt dat zij juist sneller bereid zijn een akkoord over de Brexit te sluiten.

Terwijl de aandacht uitgaat naar de diplomatieke blunder van Hunt en duizend partijleden uren van tevoren aanschuiven voor de rede van Johnson, loopt Arlene Foster moederziel alleen door het congrescentrum. Foster leidt de Noord-Ierse unionisten, de partij die gedoogsteun verleent aan de minderheidsregering van May. De unionisten vrezen dat de premier in een compromis toch de eenheid van het Verenigd Koninkrijk verkwanselt, dat ze toestaat dat in Noord-Ierland andere handelsregels gelden dan in de rest van het Verenigd Koninkrijk. In The Guardian waarschuwde Foster dinsdag dat „May weet dat wij niet bluffen. Er staat te veel op het spel voor ons als unionisten.” Foster orakelt niet luidkeels in propvolle zalen over de kansen die de Brexit biedt, zoals Rees-Mogg. Wel lijkt ze bereid te doen waar de hardliners vooralsnog voor terugdeinzen: de Brexitstrategie van May torpederen.

    • Melle Garschagen