NRC checkt: ‘6 à 7 procent van de bevolking is echt waanzinnig’

Dat zei psychiater en hoogleraar Damiaan Denys vorige maand in NRC.

Merlijn Doomernik

De aanleiding

„Psychiaters zijn opgeleid om écht zieke mensen te helpen”, zei psychiater Damiaan Denys vorige maand in NRC. „De 6 à 7 procent van de bevolking die echt waanzinnig is. Dat is een vrij constante groep, in alle landen en alle tijden. Zo’n 6 tot 7 procent heeft schizofrenie, een bipolaire stoornis, psychoses of een angststoornis.”

Waar is het op gebaseerd?

Damiaan Denys mailt in reactie op vragen van NRC een studie van onder meer het Trimbos-instituut, de Nemesis-2- studie, en hij verwijst daarnaast naar de zogeheten EPA-groep, de groep met een ernstige psychische aandoening.

En, klopt het?

In de Nemesis-2-studie van het Trimbos-instituut staan iets andere percentages. Als je de cijfers van schizofrenie, bipolaire stoornis, psychoses en angststoornissen (de ziektes die Denys in NRC opsomt) bij elkaar optelt kom je zelfs uit op 12 procent van de Nederlandse bevolking. Maar deze percentages kun je weer niet zomaar bij elkaar optellen omdat mensen vaak meerdere psychiatrische aandoeningen tegelijkertijd hebben.

Volgens senior onderzoeker Ron de Graaf van Trimbos zit het zo: 0,8 procent van de Nederlanders had het afgelopen jaar een bipolaire stoornis en 10,1 procent een angststoornis. Verder wordt vaak een percentage van minder dan 1 procent gehanteerd voor psychose en schizofrenie. Door het optreden van meerdere stoornissen bij individuen valt het totaal lager uit. „Echter, bij angststoornissen zit ook de mildere specifieke fobie, die ongeveer bij 5 procent voorkomt. Daar zal Denys het niet over hebben als hij het over de ernstige stoornissen heeft.” Haal je die er weer af dan kom je op zo’n 7 procent uit. „Dus 6-7 procent lijkt correct.”

Het interview met Damiaan Denys: ‘Het ís niet normaal om mooi en succesvol te zijn en alles onder controle te hebben’

Maar de andere studie die Denys aanhaalt, de EPA-studie, laat een ander beeld zien. „Als je onze definitie hanteert, kom je veel lager uit”, zegt Philippe Delespaul, hoogleraar psychiatrie aan Maastricht University. Hij leidde het EPA-onderzoek, en kijkt kritisch naar de uitspraken van Denys. „Hoe hij het zegt klopt het niet helemaal met onze definitie”, zegt hij. „Ik zou sowieso nooit het woord ‘waanzinnig’ gebruiken.” Aan de striktere EPA-definitie voldoen zo’n 281.000 Nederlanders, ongeveer 1,7 procent van de bevolking. Veel minder dan de 6 á 7 procent van Denys.

En zijn uitspraak dat het „in alle landen en alle tijden” hetzelfde is? In de VS hanteren ze wéér een andere definitie voor ernstige psychische aandoeningen (serious mental illnesses), waar zo’n 4,5 procent van de Amerikanen aan voldoet. Dat ligt redelijk dicht bij Denys’ aantal, maar is niet 6 à 7 procent.

Conclusie

Uit de door Denys zelf aangedragen Nemesis-2-studie kun je met wat creatief rekenwerk uitkomen op 6 á 7 procent van de bevolking met een serieuze psychische ziekte. Maar een ander gezaghebbend onderzoek, de EPA-studie, komt door een andere definitie veel lager uit. Een Amerikaanse studie, met weer een andere definitie, strookt ongeveer met Denys’ bewering maar toont tegelijkertijd aan dat de cijfers per land verschillen. Dat ligt echter ook aan definitieverschillen. We beoordelen de stelling daarom als grotendeels waar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met #nrccheckt

    • Wouter van Noort