Onzekerheid omtrent vrijhandelsverdrag Nafta voorbij

Noord-Amerikaanse vrijhandel Op de valreep sloten Canada en de VS zondagnacht een akkoord over vernieuwing van handelsverdrag Nafta. Met Mexico hadden de VS al een akkoord. Wat betekent dit slagen voor elk van de landen?

Op instigatie van de VS werden zijn de herkomstregels voor auto's aangescherpt. Foto James Macdonald/Bloomberg

Verenigde Staten

‘Een historische deal voor onze natie en voor de wereld als geheel”, noemde president Trump het bereikte akkoord maandag jubelend. Tijdens een persoptreden vanaf het gazon van zijn Witte Huis stond hij om te beginnen meermaals stil bij de nieuwe naam van het verdrag: USMCA. „Klinkt geweldig toch?”

Terwijl Canada en Mexico het bereikte akkoord vooral als een vernieuwing van het bestaande Nafta-verdrag (uit 1994) zien, was het voor Trump cruciaal dat het ook een nieuwe naam kreeg. Als kandidaat en als president noemde hij het onophoudelijk „misschien wel de slechtste handelsovereenkomst ooit getekend”. Die kritiek hielp in 2016 hem aan cruciale stemmen in industriestaten in het noordoosten en middenwesten, waar de laatste decennia veel fabrieken sloten.

Al gingen veruit de meeste banen hier verloren door automatisering, Trump gaf vooral Nafta de schuld. De Verenigde Staten hebben een handelstekort met zowel Canada als Mexico, klaagde hij. Amerikaanse bedrijven verhuisden onder Nafta een deel van hun productie zuidwaarts naar de grensstreek met Mexico. Canada overspoelde de Amerikaanse markt met gesubsidieerde zuivel. Trump stelde maandag dat dit nieuwe „werkelijk uitzonderlijk goede” verdrag „al deze zorgen aanpakt”.

Toch is het volgens economisch analisten de vraag of het geactualiseerde verdrag snel veel banen terughaalt in bijvoorbeeld de auto-industrie – Trumps belangrijkste strijdpunt. Op instigatie van de VS zijn de zogenoemde herkomstregels voor wagens aangescherpt. Dat was het belangrijkste punt uit het voorlopige akkoord met Mexico van afgelopen augustus.

Maar de productielijnen in deze sector kunnen niet zomaar van het ene naar het andere verlegd worden. Op het akkoord dat de VS en Mexico al onderling sloten, werd door vakbonden dan ook lauw gereageerd.

Canada

Voor Canada is het van groot belang dat de onzekerheid over Nafta in het tijdperk-Trump eindelijk van de baan is. Het Noord-Amerikaanse vrijhandelsverdrag, en het bilaterale vrijhandelsakkoord tussen Canada en de Verenigde staten uit 1987 dat eraan voorafging, is de hoeksteen van de Canadese economie: circa driekwart van alle export gaat naar de VS.

Hoewel de Canadese premier Trudeau tijdens de slepende onderhandelingen volhield dat „geen deal beter is dan een slechte deal voor Canada”, stond zijn regering onder toenemende druk om een akkoord te sluiten. Zeker nadat de VS in augustus een aparte deal bereikten met Mexico en Trump dreigde Canada uit te sluiten als het niet aan zijn eisen voldeed.

Toch zaten de Canadezen niet in een hopeloze onderhandelingspositie. Handel met de noorderburen is ook van groot belang voor de Amerikanen. Canada is de grootste handelspartner van 35 van de vijftig Amerikaanse staten. Ook vele Congresleden, onder wie Republikeinse partijgenoten van de president, voelden niets voor een vrijhandelszone zonder Canada.

In het bereikte compromis doet Canada concessies op het gebied van zijn beschermde zuivelsector, die door Trump regelmatig wordt gehekeld. Ook liet Canada de eis varen dat de regering-Trump importheffingen op Canadees staal en aluminium direct zou afschaffen. Het conflict hierover zal nog buiten de Nafta-besprekingen moeten worden opgelost.

Canada wist bij de VS ook concessies af te dwingen. Zo behouden ze bescherming van hun culturele branche. Ook blijft een onafhankelijk arbitragemechanisme van kracht waar de VS van af wilden. Arbitrage heeft de afgelopen jaren regelmatig in het voordeel van Canada uitgepakt, onder meer bij leveranties van hout.

Tot slot ontkomt Canada waarschijnlijk aan mogelijke importheffingen in de cruciale autosector dankzij een quotum van heffingsvrije producten dat ruim boven de huidige leveranties in de branche ligt.

Lees ook: Vechter voor vrijhandel in het tijdperk Trump

Mexico

De Verenigde Staten waren de afgelopen tijd niet de enigen die haast hadden met vernieuwing van Nafta. Ook Mexico wilde snel een akkoord nu op 1 december de nieuwe links-nationalistische president Andrés Manuel López Obrador aantreedt. Bij de uitgaande president Enrique Peña Nieto leefde de vrees dat zijn opvolger alle geboekte onderhandelingsresultaten teniet kon doen.

Obrador won op 1 juli zeer overtuigend de verkiezingen na een campagne waarin hij zich onder meer afzette tegen de keerzijden van TLCAN, zoals het verdrag in Mexico heet. Hij bekritiseerde vooral de gevolgen voor kleinere boeren. Het verdrag leidde tot schaalvergroting in de landbouw en de instroom van bijvoorbeeld goedkope Amerikaanse maïs. Van het platteland in het zuiden en midden van het land trokken miljoenen mensen berooid weg.

Obrador wil de kaalslag op het platteland repareren door de economie meer zelfvoorzienend te maken. Mexicanen zouden weer zelf moeten gaan produceren wat ze consumeren. Uiteindelijk zouden ze dan zelfs geen maïs (een semiheilig gewas in Mexico) meer hoeven importeren van de noorderburen, beloofde hij.

Maar ook de nieuwe president had baat bij een nieuw verdrag vóór zijn inauguratie. Dit zou investeerders geruststellen, terwijl eventuele negatieve aspecten van het TLCAN 2.0 politiek minder op hem zullen afstralen. „Dit akkoord maakt een eind aan de commerciële versplintering in de regio”, juichte de onderhandelaar in Obradors transitieteam maandag.

Ook pasten sommige van Trumps eisen in de agenda van Obrador. Zo wilden de VS hogere lonen voor Mexicaanse fabrieksarbeiders, die er uiteindelijk ook kwamen – een manier om naar Mexico verplaatste banen ‘terug te halen’. Ook Obrador belooft onder andere hogere salarissen.

    • Frank Kuin
    • Merijn de Waal