Kaag sprak op het goede moment

Abel Herzberglezing De Abel Herzberglezing van Sigrid Kaag (D66) werd lovend ontvangen. Politieke buitenstaander Kaag berispte én stelde gerust.

Minister Sigrid Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) brak met een Haagse wet toen ze zondag de Abel Herzberglezing uitsprak. Een minister, zo luidt de ongeschreven regel op het Binnenhof, spreekt doorgaans alleen over onderwerpen binnen de eigen portefeuille. Alleen als de context het toelaat, is het mogelijk om daarvan af te wijken.

Maar Sigrid Kaag, die tot voor kort internationale functies voor de Verenigde Naties bekleedde, is nog altijd een buitenstaander in de binnenlandse politiek. Haar lezing luistert als het relaas van iemand die zich nog weet te verbazen over wat in Den Haag allang normaal wordt gevonden.

In haar toespraak riep Kaag op om de stilte over populisme te doorbreken. Impliciet leverde ze kritiek op de PVV en Forum voor Democratie, toen ze sprak over „de stilte van het zwijgen als een totaalverbod op de bouw van gebedshuizen wordt bepleit”. Of toen ze zei dat mensen verleid worden „met een bedrieglijke notie van een romantisch negentiende-eeuws nationalisme. Een zogeheten ‘terugkeer’ naar de soevereine natiestaat.”

Maar haar kritiek reikte verder. Ze doelde, zeggen bronnen rondom de minister, ook op Denk, toen ze betoogde dat „mensen niet gereduceerd kunnen worden tot één kenmerk van hun wezen”. Denk is bekritiseerd om de filmpjes die ze op YouTube plaatsen over het stemgedrag van Kamerleden met een migratieachtergrond.

Verhulde kritiek op het CDA

Kaag sprak over het publieke debat, waar ze hoorde dat „een grotendeels onbenoemde ‘elite’ het land in de uitverkoop zou hebben gedaan”. Het was een vrijwel directe verwijzing naar de HJ Schoo-lezing van CDA-leider Sybrand Buma. Hij omschreef daarin hoe „de gewone Nederlander verweesd achterbleef”. „Alsof de elite er met hún vrijheid en gelijkheid vandoor ging en ze aan de nieuwkomers gaf.”

Kaag richtte zich ook tot de politiek in het algemeen. „Wie zwijgt over de eerste stappen in het proces van uitsluiting van bevolkingsgroepen, van het uithollen van burgerrechten, vrijheid en menselijke waardigheid, verliest ook zelf zijn waardigheid en vrijheid.”

Inspelend op anti-EU sentimenten zei Kaag: „Ik geloof in het internationale en Europese bestel dat we hebben opgebouwd in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog.” Waar coalitiepartner CDA voor de uitwassen van globalisering waarschuwde, zei Kaag: „Ik geloof in de kracht van internationale samenwerking.”

Opvallend waren de juichende reacties op Kaags toespraak. Eduard Nazarski, directeur van Amnesty International Nederland, oud-Tweede Kamervoorzitter Frans Weisglas (VVD) en PvdA-fractievoorzitter Lodewijk Asscher noemden het een „prachtige lezing”.

Berisping en geruststelling ineen

Misschien ligt dat hieraan: de woorden van Kaag klinken als een berisping aan het Binnenhof én een geruststelling aan een deel van de bevolking ineen. Aan het ‘stille midden’ waar zo veel over geschreven en gezegd is, mensen die zich niet mengen in het gepolariseerde debat over identiteit, maar er wel zorgen over hebben, en aan minderheden.

Haar zorgen lijken oprecht, omdat ze persoonlijk zijn. Kaag is gehuwd met een Palestijn en moeder van vier kinderen. Daarover zegt ze dat ze soms moet uitleggen dat haar dochter, „die anders oogt”, ook echt van haar is. „Soms word ik, vanwege mijn huwelijk en carrière, behandeld als vreemdeling in eigen land.”

Ook binnen D66 wordt haar lezing vol lof ontvangen. Partijgenoten twitteren linkjes naar de lezing en komen superlatieven tekort.

Zelfs FvD-fractievoorzitter Thierry Baudet twitterde een compliment, al bevatte dit ook een sneer. Volgens hem is het een „mooie, literaire lezing” die ook nog eens „beeldend en onderhoudend” was opgetekend. Maar hij noemde het ook „filosofisch totaal verward.” Elders aan de rechterzijde van het politieke spectrum werd Kaag soms juist fel aangevallen.

Op het goede moment voor D66

De lezing komt D66 ook goed uit. Het eerste jaar in de regering viel de partij zwaar, het zwaarst van alle vier de coalitiepartijen. Er kwam een eind aan het raadgevend referendum. De Wet op de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten, waar D66 als oppositiepartij kritisch over was, werd aangenomen. En vorige maand lag het privéleven van partijleider Alexander Pechtold op straat.

Aanstaande zaterdag is het partijcongres, waar veel heikele onderwerpen worden besproken en Pechtolds koers ter discussie staat. Dat leden in aanloop naar het weekend een toespraak horen die ze inspirerend vinden, kan de stemming verbeteren.

    • Lamyae Aharouay