Het duurde 390 dagen voor juf Esther er 105 euro bij kreeg

Na de stakingen in het basisonderwijs rekenden leerkrachten vorige maand af. Tevreden met de loonstijging zijn ze nog niet.

Stakende leraren en ander personeel uit het primair onderwijs uit de provincies Zuid-Holland en Zeeland tijdens een actie in Rotterdam. Na maanden van moeizame cao-onderhandelingen werd in september de loonsverhoging voor alle medewerkers en leerkrachten in het primair onderwijs uitbetaald. Foto Koen van Weel/ANP

„Nou, 105 euro. Hoera!” Enige ironie klinkt door als Esther van den Oever op verzoek een blik werpt op het loonstrookje dat zij vorige week dinsdag digitaal ontving. „We zijn hier allemaal in jubelstemming, hoor.”

De lerares van groep 7/8 van de Montessorischool Oegstgeest kijkt er niet elke maand minutieus naar, maar dit keer was de belangstelling voor haar salaris toch iets groter dan normaal. September was de maand dat – eindelijk, na maanden van moeizame cao-onderhandelingen en estafettestakingen – de loonsverhoging voor alle medewerkers en leerkrachten in het primair onderwijs werd uitbetaald.

Formeel gaat het om een verhoging van 2,5 procent op het brutobasissalaris. Door allerlei andere modaliteiten – enkele eenmalige uitkeringen, alleen voor onderwijsgevend personeel – spreekt het ministerie van Onderwijs van een loonsverhoging van „gemiddeld 8,5 procent.”

Alle bijna 170.000 basisschooldocenten waren met juf Esther uit Oegstgeest dus reuze benieuwd wat dat nieuwe, zwaarbevochten cao-akkoord concreet voor hen betekent.

Esther van den Oever (44, dertien jaar werkzaam en inmiddels bijna fulltime in dienst, met een 94-procentscontract) rekent het even voor.

„In september bedroeg mijn brutoloon 3.450 euro.” Dat is 9,5 procent meer dan in augustus, toen dat 3.150 euro was. Ze vervolgt: „Netto zie ik onder aan de streep 2.365 euro staan. Vorige maand was dat 2.260 euro. Dus ik heb 105 euro meer gekregen.” Dat is, omgerekend, 4,6 procent.

Maar volgens Van den Oever was dit loonstrookje van september niet helemaal representatief. Ze kreeg bijvoorbeeld haar kilometervergoeding uitgekeerd en – minpuntje – haar werkgever OPOO (Openbaar Primair Onderwijs Oegstgeest) hield 127 euro in omdat ook haar school op 12 september had meegedaan aan de stakingsdag die vakbond PO in Actie voor Zuid-Holland en Zeeland had uitgeroepen. Hoewel ook de directeur van OPOO, André de Best, de oproep tot hoger salaris steunt, moeten stakende leerkrachten de actie ervoor zelf betalen. De organiserende vakbond heeft geen stakingskas.

Het eerste normale loonstrookje

Hoeveel Van den Oever er structureel op vooruitgaat, is pas in november te zeggen. Dan verschijnt het eerste ‘normale’ nieuwe loonstrookje. Eind deze maand komt er eenmalig sowieso veel meer geld bij, want tussen bonden en werkgevers is afgesproken dat de salarisverhoging met terugwerkende kracht tot 1 januari geldt. Het nog niet-uitbetaalde deel over de maanden januari-augustus wordt dan via twee eenmalige uitkeringen min of meer gecompenseerd.

Hoe dan ook, de 105 euro extra die juf Esther vorige week heeft ontvangen, is het eerste tastbare deel van de 270 miljoen euro die vorig jaar zomer bijna voor een politieke crisis had gezorgd in het demissionaire kabinet-Rutte II.

Het was PvdA-leider Lodewijk Asscher die het toenmalige kabinet opriep al in de begroting van 2018 – voor dit jaar dus – een eerste stap te zetten om de salarissen in het basisonderwijs op te krikken. Coalitiepartner VVD was hierop tegen, want die vond dat in de laatste begroting van een demissionair kabinet niet veel nieuw en kostbaar beleid moest staan. Zoiets lag meer op het pad van een nieuw kabinet, waarover de VVD toen moeizaam en lang onderhandelde met CDA, D66 en ChristenUnie. Toenmalig vicepremier Asscher vond dat „staatsrechtelijke argument” onzin en zette zijn eis door, onder het dreigement dat de PvdA-bewindslieden in het zicht van de haven zouden opstappen.

De PvdA vroeg om 270 miljoen, minder dan de 400 miljoen die de partij in haar verkiezingsprogramma had staan. Asscher: „Die 270 miljoen leek ons een redelijke eerste stap – volgens berekening van Financiën goed voor zo’n 3 procent loongroei – en politiek het maximaal haalbare.”

Op woensdag 30 augustus, kort voor Prinsjesdag, bereikte het demissionaire kabinet er een akkoord over – en de formerende partijen steunden het. Alleen kon de PvdA het niet claimen. Lodewijk Asscher mocht het precieze cijfer niet noemen en sprak in een toelichting van „een substantieel bedrag”.

Asscher is blij dat juf Esther en haar collega’s in het primair onderwijs nu – 390 dagen na de afspraak erover – het eerste geld te pakken hebben, maar hij is het eens met het onderwijsveld dat het nog lang niet genoeg is. „Er moet echt meer gebeuren om de kloof met het voortgezet onderwijs te dichten.” Dat vinden Esther van den Oever en haar baas André de Best ook.

De Best: „In het voortgezet onderwijs is ook een nieuwe cao gesloten, met een loonsverhoging van 4,5 procent. Zónder te staken!”

De kloof is dus alleen maar groter geworden. Reden voor PO in Actie en andere bonden om acties te blijven aankondigen. Bovendien loopt de huidige, zo moeizaam bereikte cao slechts tot 1 maart 2019. Daarna begint het spel opnieuw.

Tien potjes van Rutte III

1. Politie | 154 miljoen

Vorige maand kwam na een moeizaam onderhandelingsproces dan eindelijk een nieuwe cao tot stand voor de politie, met een loonsverhoging van 3,5 procent per jaar. Dit akkoord staat los van de extra middelen die het kabinet in het regeerakkoord heeft afgesproken voor uitbreiding van het korps. Van de 154 miljoen voor dit jaar is nog maar 100 miljoen door Financiën vrijgegeven. Maar of, en zo ja hoe, dat inmiddels is besteed, is nog niet erg duidelijk. De laatste keer dat minister Grapperhaus (CDA) er informatie over aan de Tweede Kamer gaf, was in juni.

2. Krijgsmacht | 775 miljoen

Exemplarisch voor de stroeve inkoopkracht van Defensie is het verhaal dat vorige week in De Telegraaf opdook: ruim duizend militairen die binnenkort meedoen aan een grote oefening in Noorwegen, moeten daarvoor zelf de benodigde warme jas aanschaffen.

Omdat de organisatie aanvankelijk pas laat rekening hield met arctische temperaturen in Noord-Europa in deze tijd van het jaar, kon de inkoop van duizend jassen niet meer „meelopen in de lopende aanbesteding”, aldus verantwoordelijk staatssecretaris Barbara Visser (VVD) in de Tweede Kamer. De betrokken soldaten hoeven de kleding niet zelf voor te schieten; ze krijgen een voorschot van duizend euro overgemaakt. Kortom: het geld is er wel, maar de logistiek hapert.

De (eigen) aanschaf van winterjassen staat los van de pot met geld die wij voor deze serie volgen. Maar voor de 775 miljoen die bedoeld is om de krijgsmacht te moderniseren, geldt dat het aanbestedingsproces zo lang duurt dat het onwaarschijnlijk is dat het geld dit jaar al wordt uitgegeven. Dat constateert ook het Centraal Planbureau in de recente Macro Economische Verkenningen: „Het blijkt echter lastig om de extra uitgaven dit jaar te realiseren.”

Zie het artikel hiernaast.

4. Verpleeghuiszorg | 577 miljoen

Zoals eerder geconstateerd, is dit de eerste (grote) pot met extra geld waar al vanaf het begin van dit jaar concrete uitgaven mee zijn gedaan. We gaan er voorzichtig vanuit dat de werving van ‘extra handen’ aan het bed – en in de koffiekamer – op schema ligt. Volgend jaar, als de arbeidsmarkt nog krapper wordt en het beschikbare geld verdubbelt, zal dit wel eens veel lastiger kunnen zijn.

5. Sport | 20 miljoen

Minister Bruins is vorige week een kijkje gaan nemen op sportcentrum Papendal om te zien hoe de 10 miljoen die hij dit jaar beschikbaar heeft gesteld voor onder meer nieuwe trainingsfaciliteiten voor topsporters zijn besteed. Van het tweede potje dat we volgen, 10 miljoen voor de breedtesport, is naar schatting 2 miljoen gebruikt om sportaccommodaties energiezuiniger te maken.

6. Armoedebestrijding kinderen | 30 miljoen

Terwijl nog lang niet duidelijk is hoe het geld besteed wordt dat in het regeerakkoord is uitgetrokken voor ‘bestrijden van schulden en armoede bij gezinnen met kinderen’ – dit jaar eenmalig 30 miljoen euro, volgend jaar en in 2020 steeds 25 miljoen – heeft ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers op Prinsjesdag alweer om extra geld gevraagd.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten coördineert de schuldhulpprogramma’s. Een woordvoerder zegt dat er nog geen overzicht te geven is van exacte bestedingen aan armoede en schulden. „Het onderzoek naar middelen voor kinderen in armoede loopt eigenlijk nog steeds.”

7. Diplomatieke posten | 10 miljoen

De beloofde uitbreiding van het diplomatieke netwerk is volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken in volle gang, maar ten opzichte van de tussenstand van vorige maand is er geen verdere ontwikkeling. We houden onze schatting aan dat de helft van de voor dit jaar voorziene investering van 10 miljoen al is aangesproken.

8. Regionale knelpunten | 250 miljoen

Sinds we op dit investeringspotje inzoomden, vorige maand, is het betrokken ministerie er niet in geslaagd te achterhalen of er inmiddels meer is uitgegeven dan de geschatte ruim 53 miljoen.

9. Infrastructuurfonds | 500 miljoen

Het Centraal Planbureau (CPB) constateerde op Prinsjesdag dat „de voorgenomen verhoging van overheidsbestedingen, vooral voor defensie, infrastructuur en onderwijs, niet in het voorgenomen hoge tempo te realiseren blijkt.” Dat strookt met het antwoord dat het verantwoordelijke ministerie maandelijks geeft: dit jaar is al een half miljard toegevoegd aan het Infrastructuurfonds, een kwart van de extra middelen die het kabinet er de komende jaren eenmalig voor heeft uitgetrokken. Het vergt echter tijd die extra middelen daadwerkelijk te besteden.

Waar onderwijs en zorg botsen op een krappe arbeidsmarkt, heeft het bij defensie en infrastructuur te maken met langdurige aanbestedingsprocessen. Het fenomeen ‘geld beschikbaar, maar het rolt niet’ kan serieuze nadelige gevolgen hebben, waarschuwt het CPB: „Dit kan de economische groei dempen.”

10. Natuur en waterkwaliteit | 50 miljoen

Een woordvoerder van ministerie laat weten dat een deel van dit geld naar de begroting voor komend jaar is verschoven, omdat een aantal projecten, zoals de verbetering van de kwaliteit van het Grevelingenmeer, meer tijd vergen. „Voor er een gat in de Brouwersdam is geslagen, zijn we wel een paar jaar verder.”

    • Philip de Witt Wijnen