Opinie

    • Melvyn Krauss

Een Duitser naar Brussel: slimme zet van Angela Merkel

In Europa verschuift het accent van monetair beleid naar handel. Strategisch is een Duitser aan het hoofd van de Commissie in plaats van de ECB het best, schrijft

Foto Günther Schiffmann/Bloomberg

Volgens berichten in de media heeft de Duitse bondskanselier Angela Merkel volgend jaar liever een Duitser aan het hoofd van de Europese Commissie in Brussel dan aan het hoofd van de Europese Centrale Bank in Frankfurt, waar ook een vacature komt als de termijn van Mario Draghi afloopt. Als dat inderdaad het geval is, zou het geweldig nieuws voor Europa zijn.

Strategisch doet Duitsland verstandig aan die keuze, want de komende jaren zal het handelsbeleid – het domein van de Commissie – voor Europa naar verwachting veel belangrijker zijn dan het monetaire beleid rond de euro.

De Amerikaanse president Donald Trump heeft het protectionisme tot kern van het economische beleid van zijn regering gemaakt en kijkt daarbij niet alleen naar China. Trump heeft zijn protectionistische vizier ook heel sterk op de EU en dan vooral op Duitsland gericht.

„De Duitsers zijn slecht, heel slecht”, zei Trump in mei tijdens de handelsbesprekingen met de EU volgens deelnemers in de zaal die met het Duitse weekblad Der Spiegel hebben gesproken. „Kijk naar de miljoenen auto’s die ze in de VS verkopen, vreselijk. Daar gaan we een eind aan maken.” Dat is een duidelijke bedreiging voor de Duitse welvaart.

Aan de andere kant is de economische crisis in Europa voorbij. Dankzij de successen uit de periode-Draghi wordt het monetaire beleid voor zijn opvolger beslist minder spannend en boeiend, al blijven er nog altijd belangrijke monetaire beleidskwesties als de afbouw van de geldverruiming (bekend als ‘QE’, van quantitative easing) en de rentetarieven.

De komende jaren zal het accent niet meer op het monetair beleid maar op de handel liggen.

Gelukkig zal de keuze die Merkel voor een Duitse leiding van de Europese Commissie lijkt te maken vermoedelijk dus ook de andere EU-leden ten goede komen.

Het feit dat Duitsland veel meer dan de andere EU-leden naar de VS exporteert, verklaart waarom het voor heel Europa het beste is als het handelsoverleg met de Verenigde Staten onder leiding van een Duitser staat; Duitsland heeft meer te verliezen als de Europees-Amerikaanse handelsbesprekingen vastlopen en meer te winnen als ze slagen – dat land zou dus beter moeten onderhandelen dan de andere. Dit argument gaat in wezen om prikkels. Mensen onderhandelen beter als hun eigen portemonnee in het geding is.

Ook zou een Duitser in Brussel het handelsoverleg meer legitimiteit bezorgen in Duitsland zelf, het grootste Europese exportland. Als een ander lid de onderhandelingen zou leiden en de uitkomst zou in Duitsland omstreden zijn, dan zouden de onderhandelingen tot tweespalt in de EU leiden. Om dit te vermijden moet de grootste EU-exporteur de onderhandelingen leiden, vooral nu de wederpartij – Trump – zo anti-Duits is.

Vergelijk deze situatie met een Duitse opvolger van Draghi bij de ECB. Jens Weidmann, nu president van de Bundesbank, heeft zich met zijn keiharde eurobeleid zeer ongeliefd gemaakt in Zuid-Europa.

Zijn benoeming op de hoogste post in Frankfurt zou een provocatie zijn van de Italiaanse populisten rond de anti-Europese vicepremier Matteo Salvini. Zij zouden die zeker uitbuiten als nieuw bewijs dat Italië binnen de euro en de EU nooit op een eerlijke behandeling zou mogen rekenen.

Weidmann is niet zomaar een ‘havik’ onder de centrale bankiers; hij stemde als enige bestuurslid van de ECB tegen het enorm succesvolle opkoopprogramma van Europese staatsschulden, waarmee tijdens de crisis zonder directe kosten voor de Europese belastingbetalers de financiële instabiliteit tot Griekenland werd beperkt.

Weidmann als topman in Frankfurt – het zou de Italianen een propaganda-overwinning hebben bezorgd als ze diens benoeming zouden kunnen blokkeren. Die overwinning lopen ze nu mis. Want een Duitser in Brussel betekent dat de ECB-baan volgend jaar mogelijk naar een Fransman of andere ‘monetaire duif’ zal gaan; een signaal van ‘meer begrip’ voor landen als Italië en Griekenland.

Lees ook: Duitsland verzet de bakens

Ook voor de migrantencrisis is het slim van Merkel om op de Brusselse post in te zetten. De Commissie coördineert immers het migratiebeleid en met een Duitser aan de knoppen zou er een sterke prikkel zijn voor de EU-brede oplossing die Merkel nastreeft.

Veel commentatoren beschouwen de rol van Merkel in de Europese politiek als uitgespeeld. Maar haar aanzien in Europa zal de komende jaren zeker weer toenemen, afgaand op de slimme en dappere keuzen die ze voor Duitsland maakt in de wisseling van de sleutelposten die nu in de EU aan de gang is.

Er is lef voor nodig om het presidentschap van de ECB op te geven en het mogelijk opnieuw aan Frankrijk te laten. Dat kenmerkt een leider die nog niet zo lang geleden zwak werd genoemd.

    • Melvyn Krauss