Tijdens Erdogans bezoek aan Duitsland vallen steeds boze woorden

Tijdens het staatsbezoek van de Turkse president Erdogan aan Duitsland is weinig terechtgekomen van de gehoopte toenadering tussen beide landen.

De Duitse president Frank-Walter Steinmeier en Turkse president Recep Tayyip Erdogan in het Bellevue kasteel. Foto Adam Berry/AFP

Het staatsbezoek van de Turkse president Erdogan aan Duitsland is uiterst stroef verlopen. Van de gehoopte toenadering tussen beide landen kwam weinig terecht. Zelfs bij het staatsbanket dat president Steinmeier zijn Turkse gast aanbood vlogen de verwijten over en weer.

Maar ondanks „diepgaande meningsverschillen”, zei bondskanselier Merkel vrijdag op een gezamenlijke persconferentie met Erdogan, is het belangrijk met elkaar in gesprek te zijn. Omdat de Turkse economie met grote problemen kampt, spraken beide leiders uitgebreid over versterking van de economische banden. „Duitsland heeft belang bij een economisch stabiel Turkije’’, aldus Merkel, een belang dat ook van strategische aard is.

Lees ook deze vooruitblik op Erdogans bezoek

Ruzie om gevluchte journalist

Turkije mag streven naar een normalisering van de betrekkingen, president Erdogan was duidelijk niet van plan zich in het openbaar toeschietelijk op te stellen. Kort voor zijn bezoek had Ankara zelfs om uitlevering gevraagd van de journalist Can Dündar, voormalig hoofdredacteur van de krant Cumhuriyet. Nadat die krant in 2015 onthulde dat de geheime dienst van Turkije betrokken was bij wapensmokkel naar Syrië, werd Dündar tot vijf jaar cel veroordeeld en vluchtte hij naar Duitsland.

Juist de toestand van de rechtsstaat, de mensenrechten en de persvrijheid in Turkije baart Duitsland grote zorgen, benadrukte zowel Steinmeier als Merkel onomwonden. Maar Erdogan leek daarvan niet onder de indruk.

Toen hij erachter kwam dat Dündar zich had aangemeld voor de gezamenlijke persconferentie met Merkel, zou hij gedreigd hebben in dat geval niet voor de pers te zullen treden. Daarop blies Dündar zijn komst af, want hij wilde niet onderwerp van het nieuws worden en kritische bevraging van Erdogan in de weg staan.

Rumoerige persconferentie

Was dat al een kleine triomf voor de Turkse president, tevredener nog toonde hij zich door een incident dat zich tijdens de persconferentie afspeelde. Terwijl de bijeenkomst aan de gang was, voerden beveiligers van Merkels Kanzleramt opeens een journalist voor het oog van de camera’s naar de uitgang, omdat hij een T-shirt had aangetrokken waarop stond: Vrijheid voor journalisten.

Terwijl Merkel niet-begrijpend toekeek, speelde een grijns om te mond van Erdogan. Het bleek te gaan om een Turkse journalist uit Hamburg, die kritische schrijft over Erdogan. De woordvoerder van Merkel verklaarde de verwijdering van de man door erop te wijzen dat bij persconferenties in de kanselarij en de Bondsdag geen demonstraties of politieke verklaringen zijn toegestaan.

Button bij het staatsbanket

Het staatsbanket vrijdagavond was evenmin een toonbeeld van wederzijdse toenadering. Veel Duitse parlementariërs politici hadden uit protest tegen Erdogan een uitnodiging afgeslagen. Eén van de felste critici van Erdogan in de Duitse politiek, Cem Özdemir van de Groenen, was wél gekomen.

Bij binnenkomst sprak Özdemir president Erdogan meteen aan op diens autocratisch beleid, waarin niets van de vroegere Erdogan meer te herkennen zou zijn. Erdogan reageerde niet. Op zijn revers droeg Özdemir een button met in het Turks de woorden: ‘Zorg voor vrijheid van denken’ – een citaat van Schiller.

In zijn tafelrede sprak Steinmeier onder meer zijn zorg uit dat er ook Duitse staatsburgers om politieke redenen in Turkije gevangen zitten. In reactie daarop week Erdogan van zijn voorbereide tekst af. Op hoge toon eiste hij respect voor de Turkse justitie en voor het verzoek om uitlevering van journalist Dündar en tientallen anderen, die Turkije als terroristen beschouwt. In Duitsland zouden „honderden, duizenden’’ van zulke terroristen vrij rondlopen, volgens Erdogan.

Moskee geopend in Keulen

Als afsluiting van zijn driedaagse bezoek verrichtte Erdogan zaterdag de officiële opening van de nieuwe, grote moskee in Keulen. Ooit had die symbool moeten zijn van de verbondenheid tussen de stad en haar islamitische bewoners. Maar velen die bij de bouw waren betrokken, waren niet uitgenodigd. En de burgemeester mocht niet het woord voeren – waarop zij besloot weg te blijven. Duizenden Erdogan-aanhangers betuigden met vlaggen en spreekkoren hun steun voor de president.

Correctie (30 september 2018): in een eerdere versie van dit artikel stond dat Cumhuriyet in 2015 onthulde dat de geheime dienst van Turkije betrokken was bij wapensmokkel naar IS in Syrië. Dat IS deze wapens ontving is nooit bewezen.

    • Juurd Eijsvoogel