Macedonië stemt vóór naamswijziging, opkomst valt tegen

Bij een opkomst van 37 procent lijkt het overweldigende antwoord ‘ja’ op de vraag of het land voortaan de Republiek Noord-Macedonië moet heten.

Een islamitische geestelijke brengt zijn stem uit in de hoofdstad Skopje. Foto AP Photo / Boris Gradanoski

Een grote meerderheid van de kiezers lijkt zondag in een referendum in Macedonië gestemd te hebben voor een akkoord dat de naam van het land zou veranderen in ‘Republiek Noord-Macedonië’. Maar het lage opkomstcijfer - 37 procent - geeft de regering van de sociaal-democratische premier Zoran Zaev een kleiner dan gewenst draagvlak voor een historische deal die een 27 jaar durend dispuut met Griekenland moet beëindigen.

Het hoofd van de Macedonische kiescommissie liet zondagavond weten dat het referendum niet de beoogde 50 procent ging halen. “Het moge duidelijk zijn dat de beslissing niet is genomen.”

Met 93 procent van de stemmen geteld, bedroeg het aantal ‘voor’-stemmers 91 procent. Griekenland ziet in de naam ‘Macedonië’ een territoriale claim op de Griekse regio met dezelfde naam en blokkeerde tot nu toe het pad van Skopje richting NAVO- en EU-toetreding. In juni kwamen Zaev en zijn Griekse collega Alexis Tsipras overeen dat Athene in ruil voor een naamsverandering niet langer dwars zou liggen.

Grondwetswijziging

Zaev noemde de uitslag van het referendum, dat niet bindend is, zondagavond “een succes voor Europees Macedonië”. Maar om de naamsverandering te bekrachtigen, is een grondwetswijziging nodig. Dat vereist een twee derde meerderheid in het Macedonische parlement en dus de steun van minstens negen oppositieleden. De lage opkomst verzwakt de onderhandelingspositie van Zaev bij pogingen om volksvertegenwoordigers voor de deal te winnen. De nationalistische oppositieleider Hristijan Mickoski noemde het referendumresultaat juist een nederlaag en een “stoplicht” voor de regering. Indien Zaev geen parlementaire meerderheid krijgt voor de naamsverandering, zei hij het uitschrijven van nieuwe verkiezingen te overwegen.

Veel Macedoniërs waren niet enthousiast over een referendum met een suggestieve vraag – “Steunt u EU- en NAVO-lidmaatschap door het akkoord tussen Macedonië en Griekenland te accepteren?” – over een akkoord dat volgens hen de Macedonische identiteit aantast. Ook scepsis tegenover de regeringscoalitie, die te weinig vooruitgang zou boeken in de strijd tegen corruptie en cliëntelisme, ondergroef de steun voor het referendum.

Pro-Russische partij

De bestaande aversie tegen de naamsdeal werd verder opgestookt door een reeks recent opgerichte websites en anonieme sociale media-profielen die opriepen tot een boycot. De meest opgemerkte voorstanders van een boycot waren leden van een kleine pro-Russische politieke partij die het land doorkruisten met een campagnebus. Ook de massale emigratie die het arme land van twee miljoen inwoners de afgelopen decennia onderging, wordt door analisten geduid als een van de oorzaken voor de lage opkomst.

Het stranden van het naamsakkoord zou een domper zijn voor westerse landen die Macedonië in 2019 reeds het NAVO-lidmaatschap willen aanbieden, om de invloedssfeer van Brussel en Washington te verstevigen.

Zelfs als de Macedoniërs er onder elkaar uitkomen, kan fel verzet in Griekenland nog voor problemen zorgen. Het Griekse parlement moet begin volgend jaar haar goedkeuring verlenen aan het akkoord, dat toelaat dat de term ‘Macedonië’ onderdeel blijft van de naam van het noordelijke buurland. De Onafhankelijke Grieken (ANEL), de nationalistische coalitiepartners van Tsipras, dreigden de afgelopen weken de regeringscoalitie op te blazen indien Tsipras het tot een stemming laat komen. De Griekse premier zegt overtuigd te zijn dat hij, ook zonder ANEL, de nodige parlementaire steun voor het akkoord kan vinden.

    • Roeland Termote