‘Hem niet’, schreeuwen Braziliaanse vrouwen het uit tegen koploper Bolsonaro

Een week voor de eerste ronde van de presidentsverkiezingen in Brazilië liepen honderdduizenden vrouwen zaterdag te hoop tegen de vermoedelijk winnaar: de extreem-rechtse oud-legerkapitein Jair Bolsonaro.

De Braziliaanse presidentskandidaat Jair Bolsonaro. Foto Eva Risto/AFP

‘Hem niet! Hem nooit!”, roepen tienduizenden, voornamelijk vrouwelijke demonstranten in het historische centrum van Rio de Janeiro. Ze hebben zich verzameld op het plein Cinelândia om met protestborden en vlaggen te betogen tegen de extreem-rechtse presidentskandidaat Jair Bolsonaro.

Lygia Caputo, een 61-jarige gepensioneerde ambtenaar, staat voor de historische Nationale Bibliotheek en is hees geworden tijdens het protest. „Wij vrouwen willen hem niet. Bolsonaro is het ergste en gevaarlijkste dat Brazilië kan overkomen. Hij vindt vrouwen minderwaardig, hij haat zwarte Brazilianen en is tegen homoseksuelen. Deze man mag nooit president worden, nooit!”, stelt ze verhit.

Popsterren twitteren mee

Zaterdag gingen in ruim honderd steden in Brazilië honderdduizenden mensen de straat op, voornamelijk vrouwen. Ze keerden zich tegen Bolsonaro (63), die aan kop gaat in de peilingen voor de presidentsverkiezingen, die Brazilië over een week houdt. Het landelijke protest, georganiseerd door de protestgroep ‘Vrouwen tegen Bolsonaro’ en aangezwengeld via sociale media onder de hastag #EleNão (‘Niet hem’) is een van de grootste demonstraties in Brazilië sinds 2013. Ook buiten Brazilië – in Engeland, Frankrijk, Portugal, Duitsland en ook Nederland – gingen vrouwen de straat op. Zelfs internationale popsterren als Madonna en Kate Perry lieten van zich horen en steunden de #EleNão-actie. Die werd al werd omarmd door Braziliaanse artiesten als superster Anitta.

Lees ook deze reportage over Anitta

Bolsonaro, een oud-legerkapitein en sinds 1991 parlementslid, wil met een militaristische, ultrarechtse en populistische agenda de verkiezingen winnen. Hij staat bekend om zijn vrouwonvriendelijke, racistische en homofobe uitlatingen. Zo zei hij tegen een links vrouwelijk parlementslid dat ze ‘te lelijk’ was om te verkrachten. Bolsonaro vindt het terecht dat vrouwen minder verdienen dan mannen, omdat ze zwanger kunnen worden. De geboorte van zijn dochter, het enige meisje tussen zijn vier zoons, noemde hij een „moment van zwakte”.

Bolsonaro als de duivel

„Onze verworven rechten als vrouwen, waar we zo hard voor hebben gevochten in dit macho-land, zoals de abortuswet en de strijd tegen geweld, staan op het spel. Als Bolsonaro wint wordt de klok teruggedraaid. Zijn uitlatingen kunnen een vrijbrief zijn voor zijn aanhangers om vrouwen te onderdrukken. Dit zijn cruciale verkiezingen”, zegt Adriana Lobo-Guimarães (30), een feministe met een vlag in haar hand waarop Bolsonaro als duivel staat afgebeeld.

„Kijk hoeveel vrouwen je hier ziet en voel je de strijdlustige sfeer? Nooit eerder heeft een presidentskandidaat op zo weinig vrouwelijke kiezers kunnen rekenen als Bolsonaro, terwijl wij vrouwen de meerderheid van het electoraat uitmaken. Dit is ons moment, we kunnen hem maken of breken”, zegt psychologiestudente Patricia Souza (22) hoopvol.

Ontslagen uit ziekenhuis

Op dezelfde dag dat de vrouwen de straat op gingen, werd Bolsonaro zaterdag ontslagen uit het ziekenhuis, waar hij de afgelopen weken herstelde van een messteek. Begin september werd hij tijdens een campagnebezoek door een omstander gestoken.

Bolsonaro steeg vanaf zijn ziekenhuisbed de afgelopen weken in de peilingen naar 28 procent. Maar hij wordt op de hielen gezeten door Fernando Haddad, de presidentskandidaat van de Arbeiderspartij ( PT) en plaatsvervanger van de populaire en machtige oud-president Lula da Silva. Die is zelf uitgesloten van de verkiezingen omdat hij in de gevangenis zit voor corruptie.

Lees ook deze analyse over de aanslag op Bolsonaro

Volgens de laatste peilingen wint Bolsonaro het weliswaar in de eerste ronde, op 7 oktober, van Haddad. Maar in de tweede en definitieve ronde, drie weken later, lijkt Haddad als sterkste uit de bus te gaan komen.

Bolsonaro maakte dit weekend bekend dat hij de verkiezingsuitslag alleen accepteert als hij wint: een verlies zou volgens hem duiden op verkiezingsfraude.

„Dit soort dreigementen uit de mond van een oud-legerkapitein die de militaire dictatuur verheerlijkt en als vicepresidentskandidaat een generaal heeft gekozen, vind ik doodeng”, zegt feministe Adriana Lobo.

Vrouwen vóór Bolsonaro

De verdeeldheid in Brazilie loopt een week voor de verkiezingen almaar verder op. In tientallen steden waren er zaterdag ook, veel kleinere, protesten van vrouwelijke voorstanders van Bolsonaro, vooral afkomstig uit de rijkere klasse. Rondom het strand van Copacabana in Rio verzamelden de vrouwen zich in kleuren van de Braziliaanse nationale vlag na oproepen via de hastag #EleSim (‘hem wel’). „Wat is belangrijker? Dat ons land er weer bovenop komt en de criminaliteit en corruptie worden aangepakt of dat we ons nu richten op een paar prikkelende en gewaagde uitlatingen?”, zegt Josyane Ferreira bij het pro-Bolsonaro protest. „Bolsonaro is de enige die ons kan redden. Ik ben vrouw en stem op Bolsonaro.”

Lees ook dit profiel van Fernando Haddad
    • Nina Jurna