Als het mis gaat

Geldzaken Zo’n 2 miljoen Nederlanders wonen samen. Wat gebeurt er dan met je geld als je uit elkaar gaat of als een van de twee overlijdt?

Illustratie Viola Lindner

Het is misschien niet het eerste waar je mee bezig wil zijn als je net verliefd bent, maar bespreek alle geldzaken meteen open en eerlijk, adviseert de overheidsorganisatie Wijzer in geldzaken. Zijn er schulden? En wat doe je met gezamenlijke bezittingen, mocht je weer uit elkaar gaan? Heb je dan bijvoorbeeld recht op elkaars pensioen?

„Als je jong bent en je hebt nog niet zoveel geld dan hoef je niet meteen in actie te komen als je bij elkaar intrekt”, zegt Wendy Schrama, hoogleraar familierecht en gepromoveerd op het onderwerp. „Maar zodra je samen grote investeringen doet, dingen voor elkaar gaat betalen of kinderen krijgt, moet je op z’n minst een samenlevingscontract hebben en een testament.”

Kies je voor een huwelijk of geregistreerd partnerschap dan is alles wat je samen opbouwt van allebei, als je niet getrouwd bent is dat niet zo. Dat betekent dus dat je het zélf moet regelen. Doe je dat niet, dan kan dat grote problemen opleveren.

Afrekenen

Schrama geeft het voorbeeld van een stel dat dertig jaar samenwoonde. De vrouw was minder gaan werken toen er kinderen kwamen. „Op het moment dat de relatie eindigde zei de man: ik heb al die jaren betaald voor het huis, de kinderen en de boodschappen, dus voordat we de overwaarde van het huis verdelen, wil ik daarover afrekenen.”

Ook bij overlijden kunnen er pijnlijke gevolgen zijn als je niets hebt geregeld. Echtgenoten en geregistreerde partners hebben recht op de hele erfenis, eventuele kinderen kunnen hun deel pas opeisen als beide ouders zijn overleden. Schrama: „Als je niet getrouwd bent gaat alles naar de kinderen. Ook al heb je alles samen opgebouwd, dan sta je buitenspel.” Een bekend voorbeeld is de kwestie rond de Zweedse schrijver Stieg Larsson. Toen hij overleed, ging zijn hele nalatenschap naar zijn familie. Terwijl zijn partner nota bene had meegeschreven aan zijn bestsellers.

Schrama voorziet steeds meer problemen wanneer de eerste generatie zal overlijden, voor wie trouwen niet meer zo vanzelfsprekend is. „Ongeveer de helft van de ongehuwde mensen heeft wel een samenlevingscontract, maar daar staat lang niet altijd in wat erin zou moeten staan.” Maak daarom duidelijke afspraken over wat van wie is.

Toekomstige ik

In het fiscaal recht wordt er wel een waarde toegekend aan relaties zonder afspraken op papier. Bij ongehuwd samenwonen kan het inkomen van de een bijvoorbeeld consequenties hebben voor de uitkering van de ander. Maar het familierecht en het vermogensrecht zijn in die zin nog wat ouderwets en gaan er nog steeds vanuit dat bijna iedereen trouwt, zoals dat in de jaren zeventig het geval was.

Wat Schrama betreft moet dat veranderen. „Wat kunnen we veronderstellen dat mensen van elkaar mogen verwachten als ze uit elkaar gaan?” Daar zouden we als maatschappij beter over na moeten denken, vindt ze. „Mensen die samenleven kunnen onverstandige dingen doen, vanuit een individueel economisch perspectief gezien. Ze houden geen rekening met hun toekomstige ik.” En daar moeten we een regeling voor hebben, vindt ze. „Er zijn 2 miljoen mensen die ongehuwd samenleven en helemaal nergens onder vallen, dat is echt een probleem.”

Zelf een vraag over geld voorleggen? Mail naar geld@nrc.nl.
    • Adinda Akkermans