Recensie

Tips voor vrouwen in de politiek

Alledaags seksisme

In 2017 stokte de opmars van vrouwen in de Tweede Kamer. Een van de redenen is dat de verharding van de politiek vrouwen afschrikt, veronderstelt Julia Wouters.

Je zou het jubileum feestelijkere cijfers gunnen. In het jaar waarin Nederland viert dat een eeuw geleden de eerste vrouw in de Tweede Kamer werd verkozen, is de opmars van vrouwen in het parlement gestokt. Na de Tweede Kamerverkiezingen in 2017 daalde het aantal vrouwen al van 60 naar 54 en sindsdien kromp het dit jaar door personele wisselingen naar de huidige 49. Een aandeel van iets meer dan 32 procent, terug op het niveau van 1994.

‘Terwijl andere landen het steeds wat beter doen, lijkt het erop dat wij hier eerder achteruitgaan dan vooruit’, constateert Julia Wouters in de inleiding van De Zijkant van de Macht. Hoe dat komt, probeert zij in haar boek te onderzoeken. Maar ook hoe dat anders kan. Want politiek, schrijft ze al in haar ondertitel, is ‘te belangrijk om aan mannen over te laten’.

Wouters werkte elf jaar als politiek assistent van Lodewijk Asscher, politiek leider van de PvdA die eerder wethouder en vice-premier was. Daarmee heeft ze een uitstekende uitgangspositie om te reflecteren op de positie van vrouwen in de Nederlandse politiek: voldoende afstand om zelf geen rancune of wrok te koesteren en nabij genoeg voor rake inzichten en toegang tot relevante personen.

Dit maakt De zijkant van de macht tot een boeiend verslag van bijvoorbeeld alledaags seksisme dat er voor zorgt dat eigenschappen die bij mannelijke politici worden gewaardeerd bij vrouwen irritatie opwekken. Ook bespreekt Wouters uitvoerig de neigingen die vrouwen ervan weerhouden een politieke rol na te streven, zoals aangeleerde afkeer van conflicten en overdreven bescheidenheid. Soms is de vrouw haar eigen grootste oppositie.

Wouters sprak met vrijwel alle vrouwelijke hoofdrolspelers van de afgelopen decennia – Neelie Kroes, Hedy d’ Ancona, Femke Halsema – wat veel mooie anekdotes oplevert in haar beknopte geschiedenis van vrouwen in de Nederlandse politiek. In alles merk je dat Wouters dol is op het politieke spel en dat de achterstand van vrouwen haar aan het hart gaat. Haar boek is daarmee ook een pamflet en soms bijna een zelfhulpboek, vol als het staat met tips en trucs voor vrouwen met politieke ambities. En vreemd genoeg wordt het daardoor juist af en toe wat tam, met adviezen als ‘fake it till you make it’ en ‘zie je twijfel als kracht’. Natuurlijk zijn méér vrouwen in de politiek wenselijk, maar een te breed pleidooi daarvoor heeft ook iets depolitiserends, als VVD- en SP-vrouwen vergelijkbare anekdotes oplepelen. Meer vrouwelijke parlementariërs zou feestelijk zijn, maar een hoeraatje voor élke vrouw, ongeacht haar competentie of overtuigingen, is tamelijk apolitiek en een tikje onnozel.

Een terloopse opmerking van feministisch boegbeeld Hedy d’Ancona in het boek illustreert dit. D’Ancona weigerde de actie stemopeenvrouw.nl te steunen, omdat ze ‘het moeilijk vindt ertoe op te roepen om op een vrouw te stemmen, ongeacht haar politieke kleur’. Over dit ongemak zou je graag meer lezen: verbreed je de strijd te zeer, dan haal je de angel er haast vanzelf uit, en daarmee de slagkracht.

Terecht merkt Wouters op dat de verharding in de politiek vrouwen lijkt af te schrikken. Maar dit kan ook een nieuw vuur aanwakkeren, zoals nu in de VS. In de inleiding van haar boek lees je over Wouters’ persoonlijke woede toen er op een politieke bijeenkomst voor de zoveelste keer óver vrouwen, in plaats van mét vrouwen werd gesproken. Iets meer van die oprechte woede zou de vrouw in de Nederlandse politiek goed doen.

    • Clara van de Wiel