Hi Donald. Hi Mark – en een korte handdruk van Trump

Internationale diplomatie

Honderddertig staatshoofden en regeringsleiders draaiden deze week om elkaar heen in New York bij de seizoensopening van de Verenigde Naties. Dagboek uit de wandelgangen.

Premier Rutte spreekt woensdagavond de VN toe. Foto Angela Weiss/AFP

Maandag

In de ochtendschemering spuiten de doormen de stoep voor hun lobby’s schoon. Op 2nd Avenue staan secret service-mannen in scherfvest in de rij voor een latte. Het is nog vroeg als de president het hoofdkwartier van de VN aan de East River betreedt. Iedereen denkt dat het zijn week wordt.

Donald Trump praat even met journalisten en leidt dan een korte bijeenkomst over de strijd tegen drugs. Hij is mild voor de gastheer, secretaris-generaal António Guterres, en zegt zowaar iets aardigs over de VN. En, ook ongewoon, hij leest braaf zijn toespraak voor.

Er is honderduit gespeculeerd over de vraag wat Trump hier gaat doen. Zegt hij weer wilde dingen, zoals vorig jaar, toen hij zei Noord-Korea desnoods van de kaart te zullen vegen? Hoe hard zal hij zijn voor Iran? Holt hij de internationale orde verder uit?

Het is High Level Week, de jaarlijkse seizoensopening van de VN: 130 staatshoofden en regeringsleiders zijn in New York om elkaar te zien en gezien te worden. In hun kielzog tientallen ministers en een armada diplomaten.

Er zijn meer leiders dan vorig jaar. Voor Guterres is dat een teken dat het nog niet zo slecht gaat met de VN. Je kunt ook denken dat de onrust over de multilaterale orde zó groot is, dat iedereen bezorgd naar de patiënt komt kijken.

De armoede dreigt te stijgen

„Als we zo doorgaan, halen we het niet.” Unilever-topman Paul Polman spreekt in een tent over de Doelstellingen voor Duurzame Ontwikkeling, een lijst van zeventien doelen die de VN in 2030 bereikt moeten hebben.

Polman somt op: we doen te weinig tegen klimaatverandering, ontbossing neemt toe, armoede dreigt te stijgen, de verspreiding van onderwijs stagneert.

Toch ziet hij een lichtpuntje. De kosten van niet handelen worden nu hoger dan de kosten van wel duurzaam handelen. Als je geweten je bedrijf al niet aanzet tot duurzaamheid, dan is er nu ook een bedrijfseconomische impuls.

De premier van Nieuw-Zeeland, Jacinda Ardern, heeft dochtertje Neve van drie maanden meegebracht naar de VN. Foto Carlo Allegri/Reuters

Pas op voor onbeduidende spelers

VN-week is ook een gigantische diplomatieke receptie, die van de VN uitwaaiert over ambassades en hotels in Manhattan. Op één buitenlandse reis kan een minister of premier tientallen bevriende collega’s spreken. Je kunt ook onopvallend niet-zo-bevriende collega’s ontmoeten. Wel is het een beetje oppassen voor onbeduidende spelers die jou graag willen aanklampen.

Je kunt ook eenvoudig mensen bij elkaar brengen. Op de Nederlandse missie aan 3rd Avenue heeft minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) een lunch belegd over de aanpak van mensensmokkelaars met zijn collega’s uit Libië, Qatar, Niger, Marokko, Liechtenstein en baas van het Strafhof. Blok haalde dit jaar de buitenlandse pers omdat Nederland Libische smokkelaars die mensen bij opbod verkochten op een sanctielijst kreeg. Het gaat om slechts zes mensen, maar het is een unieke aanpak en Blok wil dat succes uitbreiden.

Baby in de zaal!

De wereld heeft een nieuwe ster: Neve. De premier van Nieuw-Zeeland, Jacinda Ardern, heeft dochtertje Neve van drie maanden meegebracht naar de VN. Wat voor Franse Europarlementariërs heel gewoon is, is bij de VN een sensatie. Een baby in de zaal! Als de premier spreekt, geeft ze Neve aan haar echtgenoot. Thuis moest de premier uitleggen dat de reiskosten voor haar man niet ten laste komen van de staat, hier wordt ze erom gevierd.

De VN kunnen nog wel wat vrouwelijke pioniers gebruiken. De Algemene Vergadering wordt weliswaar geleid door Maria Fernanda Espinosa uit Ecuador en in de top van de organisatie heeft Guterres evenveel vrouwen als mannen benoemd. Maar daaronder is het een mannenbastion. In de slipstream van #MeToo volgde #UnToo. The Guardian sprak begin dit jaar vijftien VN-vrouwen die in de afgelopen vijf jaar klachten hadden ingediend over seksuele intimidatie of verkrachting. Twee weken geleden werd een diplomaat ontslagen voor seksueel wangedrag bij vrouwenrechtorganisatie UN Women.

Dinsdag

Even na zes uur stromen journalisten binnen bij de Algemene Vergadering. Het is donker. Het is hondenweer. Het hoogtepunt van de dag, de toespraak van Trump, is pas over vier uur. Maar de president is een ster en kaartjes zijn schaars. Journalisten slapen op de grond voor de ticketbalie.

Primeur: er valt iets te lachen

Trump komt te laat, schept in zijn eerste zin al op over zijn prestaties en de zaal lacht. Dat is meteen een primeur: bij de jaarlijkse hoogmis van de diplomatie valt zelden iets te lachen.

Daarna haalt hij uit naar Iran, China, het Internationaal Strafhof en de olieproducenten in OPEC die veel te hoge prijzen vragen. En hij ruilt globalisme in voor patriottisme. Het bange voorgevoel was niet helemaal ongegrond.

Lees ook: Trump keert in klassieke speech wereld de rug toe

Hallo Arnhem

In de East Lounge praat premier Rutte met VN-blauwhelmen. Het is een rommelig mediamoment om aandacht te vragen voor een onderwerp en/of een politicus. Want ook de kiezers reizen in gedachten mee naar New York. Voor Rutte is het mooi meegenomen als ze ook in Arnhem meekrijgen dat hij in New York aan het werk is.

De Britse premier May, de Canadese premier Trudeau en de Franse president Macron nemen deel aan een evenement ter promotie van scholing voor meisjes tijdens de VN-top. Foto Ludovic Marin/AFP

Rutte wil onderstrepen dat Nederland zich dit jaar als lid van de VN-Veiligheidsraad inzet om de vredesmissies van de VN te verbeteren. Dat is hard nodig. De VN hebben 100.000 mannen en vrouwen uitgezonden. Maar de blauwhelmen zijn vaak slecht opgeleid, slecht uitgerust en worden door de Veiligheidsraad soms op een onmogelijke missie gestuurd.

Regenboogsokken

Conference Room 4 klapt voor Stef Blok. Hij heeft ultrakort gesproken over het lot van LGBTI. „Geweld, discriminatie en stigmatisering op basis van seksuele oriëntatie of gender-identiteit mag nooit getolereerd worden.” De rechten van LGBTI zijn een speerpunt voor Nederland én voor de VN. Eerder dit jaar zat Blok al eens met regenboogsokken in de Veiligheidsraad, wat Buitenlandse Zaken de bijnaam Ministry of Silly Socks opleverde.

Woensdag

In de VN-tuin klinkt de Last Post. Aan de rand van het complex staat een monument voor gevallen blauwhelmen. In grauw ochtendlicht herdenkt Fiji zijn gesneuvelde onderdanen. Fiji verloor in veertig jaar zestig soldaten op VN-missies.

Michael Douglas wipt even aan

Nederland, tijdelijk lid van de Veiligheidsraad met een totaal VN-budget van een miljard euro per jaar, is op volle sterkte uitgerukt. Boven in de VN-toren ontvangt secretaris-generaal Guterres koningin Máxima, de premiers Rutte en Wever-Croes (Aruba), de ministers Blok, Kaag en Bijleveld en ambassadeur Van Oosterom. En dat zijn nog niet eens alle Nederlanders die over New York zijn uitgezwermd.

Máxima is in de stad omdat ze zich in VN-verband sterk maakt voor microfinanciering. Met Ivanka Trump sprak ze in Hotel Four Seasons op uitnodiging van de Wereldbank over vrouwelijk ondernemerschap. De VN zetten graag de aantrekkingskracht van Bekende Burgers in. Acteur Michael Douglas wipte even aan. YouTube-ster Lilly Singh en de K-pop-band BTS maken zich sterk voor beter onderwijs. Rihanna is er niet, maar ‘haar’ VN-onderwijsfonds krijgt, verspreid over vijf jaar, wel de 100 miljoen waar ze Kaag en Rutte eerder twitterend om vroeg.

President Trump tijdens een persconferentie. Op woensdag sprak de Veiligheidsraad over non-proliferatie van massavernietigingswapens. Foto Carlos Barria/Reuters

Hi Donald. Hi Mark

„Hi Donald.” De president draait zich naar hem toe. „Hi Mark”. Vlak voor aanvang van een vergadering van de Veiligheidsraad begroet de premier, vertelt een diplomaat, op deze manier snel de president. Het is een korte handdruk, maar toch.

Donald, Mark en de andere dertien leden van de raad spreken over non-proliferatie van massavernietigingswapens. Trump, die een dag eerder nog de bijl aan de wereldorde wilde zetten, behandelt de leden van de raad met respect. Hij haalt weliswaar uit naar China en Iran, maar laat in zijn rol als voorzitter een ouderwetse anti-Amerikaanse filippica van de Boliviaanse president langs zich afglijden.

Lees ook: Rutte pleit bij VN voor ‘constructief multilateralisme’

Trump krijgt complimenten voor zijn bemoeienis met Noord-Korea, veel sprekers grijpen de kans het belang van samenwerking te onderstrepen. Hoe wil je de verspreiding van massavernietingswapens anders tegengaan?

Een beetje pathos

In de Algemene Vergadering gaan de toespraken door van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat. Rutte spreekt woensdagavond als Nederland al diep in slaap is. Maar hij is wel al op dag 2 aan de beurt. Duitsland moet tot vrijdag wachten, Zweden tot volgende week maandag.

De toespraken staan bol van de obligate steunbetuigingen aan de VN. Maar dit jaar worden de adhesieverklaringen vaak voorafgegaan door zorgen over de overlevingskansen van het systeem. Speeches hebben een scherp randje. Na onder andere Guterres en de Franse president Macron staat ook Rutte pal voor de multilaterale aanpak.

„Ik geloof in constructief multilateralisme. Ik geloof in de macht van principes en niet in de principes van macht om ons te gidsen naar een betere toekomst voor meer mensen. En onze beste – misschien zelfs onze enige – manier voorwaarts is om niet toe te geven aan defaitisme en cynisme, maar om het systeem te verbeteren, stap voor stap.”

Oog in oog met de piepende wereldorde schuwt de pragmatische premier een beetje pathos niet. Internationale samenwerking is als opdracht in de Nederlandse grondwet verankerd, legt hij uit. Het is ons „morele kompas”.

    • Michel Kerres