Opinie

Verenigde naties

Laat Trump de internationale orde niet afbreken

Je kon het zien aankomen. Donald Trump zou hoe dan ook de show stelen op de jaarlijkse High Level Meeting waarmee de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties traditiegetrouw in september het politieke seizoen opent.

Hij was er de enige van de ‘grote drie’. De Russische president Poetin en de Chinese leider Xi stuurden hun ministers van Buitenlandse Zaken. Bovendien, gelukkig toeval, hebben de VS in september het roulerend voorzitterschap van de Veiligheidsraad. Trump had daardoor twee prominente podia. Dinsdag de Algemene Vergadering, woensdag de V-raad.

In de Algemene Vergadering was Trump agressief tegenover Iran. Hij zette het land weg als een schurkenstaat die verderf zaait in het Midden-Oosten, die de grenzen en soevereiniteit van omliggende landen niet respecteert. Maar het bleef niet bij een verbale aanval op één land.

Trump zette uitvoerig zijn opvattingen over de wereldorde uiteen. Hij deed ‘globalisme’ in de ban en ruilde het in voor ‘patriottisme’. De VS zijn lid van de VN om op te komen voor de VS. Trump gaat goed voor de VS zorgen en aan de rest heeft hij geen boodschap. Dat hij tegelijk opschept over de forse verhoging van het Amerikaanse defensiebudget geeft zijn pleidooi voor eigenbelang een omineuze ondertoon. Want Trump is, zie Iran, geen isolationist.

Hij adviseerde de leiders van andere landen op te komen voor hún belang, voor de belangen van hun gemeenschap, hun vaderland, hun thuis. Geen enkele leider in de VN zal zeggen dat hij niet opkomt voor zijn land, maar als landen alleen maar opkomen voor zichzelf ontstaat er een wereld waarin het recht van de sterkste zegeviert. Dat is interessant als je de leider van een supermacht bent, maar geen optie voor een speler als Nederland. Ook heeft de Europese geschiedenis laten zien wat er kan gebeuren als staten uit vaderlandsliefde de concurrentie met elkaar aangaan.

Het is daarom goed te zien dat Europa zoekt naar een antwoord. Premier Rutte brak in New York met meer dan gemiddelde bevlogenheid twee keer een lans voor de multilaterale orde. „Ik geloof in de macht van principes, niet in de principes van de macht”, zei hij in de Algemene Vergadering. President Macron waarschuwde dat unilateralisme leidt tot terugtrekking en tot een conflict van alles tegen iedereen, ten nadele van iedereen. Macron zette zwaar aan: onze kinderen kijken toe, zei hij. Maar hij deed ook hervormingsvoorstellen: vernieuwing van internationale organisaties, uitbreiding van de Veiligheidsraad, meer regionale samenwerking, internationale samenwerking in kleinere verbanden. Met een Nederlandse speech en Franse voornemens is er nog geen tegenbeweging, maar het is een begin.

Is het onvermijdelijk om de internationale orde zonder verzet uit te leveren aan Trump? Realisme is geboden: de macht is verdeeld zoals ze is verdeeld en sommige vraagstukken zijn zonder VS niet op te lossen. Maar het zou helpen als het lukt om de internationale orde relevanter te maken. Want zó goed is die tegenwoordig zo vaak beweende orde natuurlijk niet.

Trumps strategie is risicovol en in elk geval niet geschikt voor de oplossing van grensoverschrijdende problemen. Trump verdient daarom weerwoord. Het is hoog tijd te onderkennen dat het internationale bestel niet vanzelfsprekend is. De internationale orde kán sneuvelen. Als we het stelsel van regels, afspraken, en compromissen willen behouden is het tijd om in beweging te komen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.