Opinie

    • Maarten Schinkel

Trump maakt een wapen van de dollar

Vliegdekschip, kruisraket? Nee, de dollar wordt steeds vaker ingezet als wapen in de Amerikaanse buitenlandse politiek. Tegenstanders worden ermee gestraft, bondgenoten in het gareel gehouden. En die bondgenoten, in Europa, hebben er genoeg van.

Directe aanleiding is het stuklopen van de Iran-deal. De regering-Trump zegde deze overeenkomst over het beteugelen van de Iraanse nucleaire activiteiten eenzijdig op. Europa, dat zichzelf ziet als architect van de deal, wil ermee doorgaan. In november worden de zwaarste Amerikaanse sancties tegen Iran weer van kracht. Europese bedrijven die zaken blijven doen met het land, krijgen de grootst mogelijke problemen met de VS. Hoewel de EU de bedrijven graag zou dwingen door te gaan in Iran, kiezen zij eieren voor hun geld.

Wie zaken doet in dollars, betreedt direct of indirect het Amerikaanse financiële stelsel. Een bank of bedrijf dat op enigerlei wijze strijdig handelt met Amerikaanse sancties, vergeldingen of andere uitingen van buitenlands beleid, zit via de dollar vast aan het Amerikaanse justitiële systeem. Ook al hebben die zaken helemaal niets met de VS zelf te maken. Want internationaal zakendoen zonder op enig moment een dollar aan te raken, is op dit moment zeer lastig tot onmogelijk.

De munt is, sinds hij in 1944 tot as van het internationale financiële systeem werd gemaakt, overal. Ondanks de teloorgang van dat naoorlogse systeem in 1971. Het overgrote deel van buitenlandse leningen van landen, met name van opkomende economieën, geldt in dollars. En dat aandeel groeit ten koste van euro en yen, zo berichtte de Bank voor Internationale Betalingen nog op maandag. Op de financiële markten is de dollar de ijklat voor zo ongeveer alles. De dollar is betrokken bij bijna negen van elke tien valutatransacties, en Amerika direct of indirect bij vrijwel alle creditcard-transacties. Valutareserves worden overwegend in dollars aangehouden.

Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, beschuldigde de regering-Trump twee weken geleden van het ‘weaponizen’ van de dollar: het Witte Huis maakt een wapen van zijn eigen munt. Daar is weinig aan overdreven. Amerikaanse antiterrorismewetgeving en ander buitenlands beleid kunnen via de dollar worden afgedwongen tot ver buiten de grenzen. Er is de Patriot Act van 2001. Er zijn de International Emergency Economic Powers Act en de Trading With the Enemy Act, allebei al een eeuw oud. En dan zitten er nog twee in de pijplijn van het Congres: de Defending Elections from Threats by Establishing Redlines Act en de Defending American Security From Kremlin Aggression Act. Die laatste twee reageren vooral op de buitenlandse inmenging bij de verkiezingen van twee jaar geleden.

Tot nog niet zo lang geleden, toen het Europese en Amerikaanse buitenlandse beleid grotendeels synchroon liep, was de extraterritoriale werking van deze Amerikaanse wetten irritant, maar overkomelijk. Met Trump in het Witte Huis is dat anders. Vorige maand stelde de Duitse minister van Buitenlandse zaken, Heiko Maas, dat Europa minder afhankelijk moet worden van de VS. De manier: loskomen van de dominantie van de dollar.

Naar verluidt zouden Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk nog vóór november (Iran) een eigen dollarvrij interbancair betalingssysteem willen optuigen. Dat is nogal ambitieus, net als Maas’ voorstel tot een Europees Monetair Fonds. Maar kansrijk of niet: nu het internationale politieke systeem destabiliseert, worden munten de nieuwe wapens. Ook voor niet-Amerikanen.

Maarten Schinkel schrijft over economie en financiële markten.
    • Maarten Schinkel