Stewardess bij Ryanair: 19.000 euro per jaar

Luchtvaart De Ierse maatschappij drijft op lage personeelskosten, maar dat leidt al een jaar tot steeds meer stakingen en imagoschade.

Vrijdag leggen piloten, stewards en stewardessen het werk 24 uur neer. Het personeel van Ryanair staakte in augustus ook al. Foto AFP/Silas Stein

Het heeft even geduurd, maar werknemers van de Ierse luchtvaartmaatschappij Ryanair komen nu echt in opstand. Piloten, stewards en stewardessen staken vrijdag 24 uur lang in zes landen: Nederland, België, Duitsland, Spanje, Portugal en Italië.

Vakbonden verwachten meer chaos dan bij de staking van 10 augustus, toen Ryanair veel uitval wist op te vangen met personeel van elders. De stakers eisen betere arbeidsvoorwaarden en contracten in het land waar ze werken in plaats van Ierse contracten.

Volgens Ryanair gaat het om een „minieme minderheid” van het personeel. Van de 2.400 vluchten op vrijdag zijn er 190 (8 procent) op voorhand geannuleerd. Eindhoven Airport, de Nederlandse basis van Ryanair, meldde tot donderdagmiddag dat alle vluchten gewoon door zouden gaan, maar kwam daar later van terug. Op vrijdagochtend waren 16 van de 54 Ryanair-vluchten geannuleerd.

Het is al een jaar onrustig bij Europa’s grootste maatschappij met de laagste ticketprijzen, de vervoerder van bijna 130 miljoen passagiers in 2017. De crisis begon in september 2017 met roosterfouten en een pilotentekort, waardoor duizenden vluchten moesten worden geannuleerd. Wat Michael O’Leary, topman sinds 1994, waarschijnlijk nog erger vond: de crisis noopte hem in gesprek te gaan met vakbonden. Sinds de oprichting in 1985 had Ryanair bonden weten te weren.

Negen maanden moeizaam onderhandelen met Europese pilotenbonden heeft geleid tot één cao, in Italië. In Ierland en het Verenigd Koninkrijk sloten de piloten deelakkoorden. Overal elders ligt Ryanair op ramkoers met de bonden. Frankrijk is pas sinds kort weer in beeld voor het bedrijf: donderdag maakte Ryanair bekend voor het eerst sinds 2011 bases te openen in Bordeaux en Marseille.

Verspreid over 87 standplaatsen door Europa heeft Ryanair 4.200 piloten. Een deel is in dienst, een deel werkt als schijnzelfstandige via Ierse bedrijfjes. Cabinepersoneel werkt veelal als uitzendkracht. De onvrede onder beide groepen werknemers is groot: het salaris is laag, de werkdruk hoog. Ziekmeldingen worden ontmoedigd, gedwongen overplaatsingen zijn gangbaar. Piloten worden afgerekend op hun kerosineverbruik, cabinepersoneel op hun broodjes- en parfumverkoop.

Geen jungle

De grootste klacht, en voornaamste inzet van de staking, is het werken volgens Iers arbeidsrecht, dat veel soberder is dan voorwaarden elders in Europa. Deze pijler van Ryanairs bedrijfsmodel begint door juridische uitspraken stukje bij beetje af te brokkelen.

Het Europese Hof van Justitie oordeelde in september 2017 dat zes in Charleroi gestationeerde stewardessen recht hebben op een Belgisch contract. Eurocommissaris Marianne Thyssen (werk en sociale zaken) bevestigde dat dinsdag na een gesprek met O’Leary: „De interne markt van de EU is geen jungle en heeft duidelijke regels voor mobiele werknemers. Het is niet de vlag waaronder een luchtvaartmaatschappij vliegt die telt voor de wetgeving.”

In een verklaring van deze week zegt Ryanair in te stemmen met lokale contracten in België, Nederland, Spanje en Duitsland per „begin 2019”. „Dat is gewoon een leugen”, zegt Joost van Doesburg van pilotenbond VNV. „Ze schrijven dat in een verklaring, maar formeel hebben wij nog niets gehoord. Wij willen een cao naar Nederlands recht. Pas als dat is vastgelegd zijn we tevreden.”

Voorlopig lijkt Ryanair niet bereid tot concessies. Het bedrijf kiest de aanval door concurrenten, zoals KLM, de schuld te geven van de sociale onrust. Werknemers van andere maatschappijen saboteren volgens Ryanair de cao-onderhandelingen en organiseren de stakingen. Ryanair is nog niet bereid om afscheid te nemen van het vertrouwde bedrijfsmodel met minimale (personeels)kosten. Met blijvende onvrede onder het personeel en blijvende reputatieschade lijkt dat afscheid echter onvermijdelijk. In navolging van andere budgetmaatschappijen zal ook Ryanair moeten accepteren dat de personeelskosten, en dus ook de ticketprijzen, omhoog gaan.

    • Mark Duursma