De ene na de andere kerncentrale valt stil: België staat voor een koude winter

Stroomtekort Zes van de zeven kernreactoren in België liggen in november stil. Een energietekort dreigt. Komt de minister tijdig aan stroom?

De kerncentrale in Doel. Foto ANP/Jerry Lampen

Het kan wel eens een koude winter worden in België. Bij de ene kernreactor moet het aftakelende beton hersteld worden, bij andere zijn lekjes vastgesteld, en deze week bleek dat ook een zesde kernreactor in november stilvalt vanwege een onderhoudsbeurt. Dan staat in België nog maar één kernreactor aan: Doel 3. En dat is een probleem, want België is een van de meest ‘nucleaire’ landen ter wereld en veel Belgische huizen zijn elektrisch verwarmd. Een energietekort dreigt. Wat nu?

De helft van de Belgische energieproductie komt uit kerncentrales. Dat is al het geval sinds het land vol overtuiging voor kernenergie in plaats van steenkool koos. Dat heeft niet alleen voordelen gebracht, weten ze in België. Het land is te afhankelijk van de kernenergie, terwijl de zorgen over de veiligheid van de centrales in Doel en Tihange, zeven reactoren uit de jaren zeventig en tachtig, alleen maar toenemen. Wegens gebreken moeten die centrales nu om de haverklap dicht op last van toezichthouder FANC. De politiek pakt het probleem niet aan, maar heeft „de bal voor zich uit geduwd”, legt Aviel Verbruggen, hoogleraar energie en milieu-economie aan de Universiteit Antwerpen, aan de telefoon uit.

Lees ook meer over Belgische kerncentrales: ‘Het is Russisch roulette spelen’

Nieuwe energiebronnen

Begin deze eeuw besloot België kernenergie af te bouwen. De reactoren zouden vanaf 2015 gefaseerd gesloten worden. Sindsdien is er veel over gepraat en in feite niets gedaan, aldus Verbruggen. Aan nieuwe energiebronnen is nauwelijks gewerkt. Dat hebben Belgische regeringen als reden aangegrepen om de sluiting van de kerncentrales telkens uit te stellen – anders zouden elektriciteitstekorten kunnen ontstaan. Resultaat: het nucleaire aandeel in de energieproductie is sinds 1997 niet significant gedaald.

Studio NRC

Ook vorige jaren dreigden tekorten, maar nu staat voor het eerst sinds de bouw van de reactoren nog slechts één enkele reactor aan. Dat terwijl federaal minister van Energie Marie Christine Marghem juist dit jaar besloot voor het eerst sinds 2014 geen strategische energiereserve aan te leggen voor de winter. De verwachting was – voordat bleek dat de centrales onverwacht in onderhoud moesten of dat langer dan verwacht bleven – dat dit niet nodig zou zijn. Volgens cijfers van netbeheerder Elia komt België nu tussen de 1.600 en 1.700 megawatt tekort (op een mogelijk benodigde 14.000 megawatt) om het licht deze winter met zekerheid aan te houden.

Grote bedrijven wordt gevraagd de productie in piekuren wat te temperen

In reactie op de aangekondigde tekorten stegen de termijnprijzen van energie de afgelopen dagen flink. Dat kan ook de consument de komende maanden merken in de energieprijzen. Minister Marghem is intussen naarstig op zoek naar extra stroom. Ze heeft binnenlands een en ander bij elkaar gesprokkeld door een gascentrale in Vilvoorde opnieuw in te laten schakelen en door de productie in andere gascentrales op te drijven. Er zou ook nog wat stroomcapaciteit moeten vrijkomen door grote bedrijven te vragen de productie in piekuren wat te temperen, maakte Marghem woensdag in de Kamer bekend.

Maar dat is niet genoeg. De binnenlandse extra’s zouden vooralsnog maximaal 750 megawatt opleveren. Voor de overige 1.000 rekent Marghem op „Europese solidariteit”, meer specifiek: buurlanden Duitsland, Frankrijk en Nederland. Onder anderen minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) heeft telefonisch aangegeven alles in het werk te stellen om België meer Nederlandse capaciteit te bieden, laat een woordvoerder van Marghem weten.

Lees hier meer over internationale stroomlijnen, die ook helpen ook bij de problemen in België

Opnieuw is echter de vraag of dit voldoende zal zijn, aldus hoogleraar Verbruggen: er zit een grens aan de hoeveelheid stroom die via de kabels de grens over kan. Bij een teveel dreigt overbelasting van het systeem. België zit, zo schreef De Standaard woensdag, deze week al bijna tegen de grens van wat aan stroominvoer mogelijk is. Netbeheerder Elia zegt in een persbericht te vrezen dat het krap wordt, „zelfs wanneer de Belgische én internationale markt ons alle beschikbare capaciteit aanleveren”.

Vechten als een leeuwin

Alles bij elkaar zouden de Belgen het in november met deze maatregelen net kunnen redden, of net niet. De kans op het laatste is zeker niet verwaarloosbaar, zegt Verbruggen. In dat geval riskeert België geen black-out. Eerst zal grootverbruikers gevraagd worden hun stroomverbruik in te perken. Dan consumenten. En als dat niet helpt, volgt het ‘afschakelplan’, in 2014 ingevoerd. Delen van het land gaan dan – aangekondigd – een paar uur van de stroom af, te beginnen in kleinere gemeenten en desnoods ook in grotere steden.

„Ik zal vechten als een leeuwin voor elke megawatt”, gaf minister Marghem woensdag in de Kamer met enig gevoel voor drama aan. In de tussentijd wijzen zij, netbeheerder Elia en kerncentrale-uitbater Engie Electrabel druk naar elkaar als schuldige voor de situatie. In december zouden vijf van de zeven kernreactoren weer gewoon in gebruik moeten zijn, zegt Electrabel. Dan moet nucleaire waakhond FANC wel eerst groen licht geven, en dat is lang niet zeker.

Correctie (27-09-2018): in een eerdere versie van dit artikel stond op enkele plekken dat België zeven kerncentrales heeft. Dat is niet juist: er zijn twee centrales, met in totaal zeven kernreactoren.

    • Anouk van Kampen